Мақалада өзін-өзі бағалаудың орта буын білім алушыларының биологияны оқу пәні ретінде оқудағы жетістіктеріне әсері қарастырылады. Авторлар өзін-өзі бағалау оқу мотивациясымен, эмоционалды күйімен және оқушылардың қиындықтарды жеңуге дайындығымен тікелей байланысты маңызды психологиялық компонент екенін атап көрсетеді. Өзін-өзі бағалаудың қалыптасуына әсер ететін факторлар: педагогикалық жағдайлар, әлеуметтік орта және жеке тұлғаның жеке психологиялық ерекшеліктері талданады. Оқушылардың сенімділігі мен өзін-өзі бағалауын дамытуға ықпал ететін қолайлы білім беру климатын құрудағы мұғалімнің рөлі ашылады. Мақалада рефлексия, жетістік күнделігін жүргізу, қателіктерді талдау, мақсат қоюға үйрету және позитивті ойлауды дамыту сияқты өзін-өзі бағалауды арттырудың практикалық әдістеріне шолу бар. Практикалық іс-әрекеттің маңыздылығы, әсіресе аналитикалық дағдыларды, тәуелсіздік пен сенімділікті қажет ететін биологияны зерттеуде атап өтіледі. Зерттеу барысында 7-сынып оқушыларына сауалнама жүргізіліп, олардың өзін-өзі бағалау деңгейі, Оқу жетістіктерін қабылдау, қателіктерге деген көзқарас және мұғаліммен және құрдастарымен өзара әрекеттесуге деген ұмтылыс талданды. 61 оқушы қатысқан сауалнама оқушылардың өздерінің оқу мүмкіндіктерін қабылдауы туралы мәліметтер алуға мүмкіндік берді. Нәтижелер өзін-өзі бағалауы жоғары оқушылардың үлкен оқу белсенділігін көрсететінін, сынды жақсы қабылдайтынын және биологиялық тапсырмаларды сәтті орындайтынын көрсетті. Авторлар өзін-өзі бағалауға бағытталған педагогикалық қолдау, әсіресе жасөспірім кезінде, тұлғаның дамуы белсенді жүріп жатқан кезде өте маңызды деген қорытындыға келді. Позитивті, адекватты өзін-өзі бағалауды дамыту оқушылардың табысты оқуы мен үйлесімді жеке өсуінің шарты ретінде қарастырылады.

СЕМЕНИХИНА С.Ф.

Педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail: Svetasemen69@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-0958-8256

АДМАНОВА Г.Б.

Биология ғылымдарының кандидаты, доцент, Жаратылыстану факультетінің деканы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail: admanova@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-8426-3013

БЕКМУРЗИНА Т.Қ.

Магистрант, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail: kairatkyzzy02@gmail.com, https://orcid.org/0009-0005-3007-7126   

1. Aikens M. L., Kulacki A. R. Identifying group work experiences that increase students’ self-efficacy for quantitative biology tasks // CBE—Life Sciences Education. 2023. Т. 22. ar19. DOI: 10.1187/cbe.22-04-0076. DOI: https://doi.org/10.1187/cbe.22-04-0076
2. Rosen D., Kelly A. M. Mixed methods study of student participation and self-efficacy in remote asynchronous undergraduate physics laboratories: contributors, lurkers, and outsiders // International Journal of STEM Education. 2023. Т. 10. 28. DOI: 10.1186/s40594-023-00428-5. DOI: https://doi.org/10.1186/s40594-023-00428-5
3. Magauova A., Talipova N. The Influence of Adolescents' Self-Esteem on the Motivation to Achieve Success // Society. Integration. Education. Proceedings of the International Scientific Conference. 2021. Т. III. Б. 337–347. DOI: https://doi.org/10.17770/sie2021vol3.6469
4. Chen Y. N. The Relationship Between Personality Traits, Emotional Stability and Mental Health in Art Vocational and Technical College Students During Epidemic Prevention and Control // Psychology Research and Behavior Management. – 2023. DOI: https://doi.org/10.2147/PRBM.S417243
5. Zhao Y., Zheng Z., Pan C., Zhou L. Self-Esteem and Academic Engagement Among Adolescents: A Moderated Mediation Model // Frontiers in Psychology. 2021. Т. 12. 690828. DOI: 10.3389/fpsyg.2021.690828. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.690828
6. Acosta-Gonzaga E. The Effects of Self-Esteem and Academic Engagement on University Students’ Performance // Behavioral Sciences. 2023. Т. 13. № 4. 348. DOI: 10.3390/bs13040348. DOI: https://doi.org/10.3390/bs13040348
7. Sutton J. How to Boost Self-Esteem: 12 Simple Exercises & CBT Tools // PositivePsychology.com. 2021. https://positivepsychology.com.
8. Linao S. S., Sison M. E. S., Garcenila G. A. K. M. және т.б. The Relationship of Self-Esteem and Public Speaking Skills among Humanities and Social Sciences Students // International Journal of Research and Innovation in Applied Science (IJRIAS). 2025. Т. 10. № 2. DOI: 10.51584/IJRIAS.2025.10020024. DOI: https://doi.org/10.51584/IJRIAS.2025.10020024
9. Moyano N., Quílez-Robres A., Cortés Pascual A. Self-Esteem and Motivation for Learning in Academic Achievement: The Mediating Role of Reasoning and Verbal Fluidity // Frontiers in Psychology. 2020. Т. 11. 1692. DOI: 10.3389/fpsyg.2020.01692. DOI: https://doi.org/10.3390/su12145768
10. Muratbekova A. The Relationship between Self-Esteem and Academic Achievement among Female Students at Almaty Management University // International Journal of Behavior Studies in Organizations (JBSO). 2025. Т. 13. p. 1–7. DOI: 10.32038/JBSO.2025.13.01. DOI: https://doi.org/10.32038/JBSO.2025.13.01
11. Yu W., Qian Y., Abbey C. және т.б. The Role of Self-Esteem in the Academic Performance of Rural Students in China // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2022. Т. 19. № 20. 13317. DOI: 10.3390/ijerph192013317. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph192013317

әлеуметтік факторлар, білім беру ортасы, жеке психологиялық ерекшеліктер, мұғалімнің рөлі, оқушылар, өзін-өзі бағалау, педагогикалық факторлар, рефлексия