Мақалада жасанды интеллектті (ЖИ) реттеудің жаһандық модельдері жүйелі түрде талданып, Қазақстан Республикасының халықаралық құқықтық жүйедегі орны айқындалады. Зерттеу Еуропалық Одақтың (EU AI Act, 2024), АҚШ-тың (2025–2026 жж. атқарушылық жарлықтар), Қытайдың (генеративті ЖИ шаралары, 2023; таңбалау ережелері, 2025), Ұлыбританияның (принциптік тәсіл, 2023–2026) реттеу тәжірибелерін, сондай-ақ Орталық Азия аймағындағы Қазақстан мен Өзбекстанның тиісті заңнамасын қамтиды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы ЖИ реттеуінің бес жаһандық моделін жүйелендіруден және Қазақстанның осы модельдер арасындағы орнын алғаш рет халықаралық-құқықтық тұрғыдан негіздеуден тұрады. Салыстырмалы-құқықтық, жүйелік-құрылымдық және тарихи-құқықтық зерттеу әдістері қолданылды. Нәтижесінде Қазақстанның «арнайы заң» моделін таңдап, ЕО тәжірибесіне сәйкес аймақтық көшбасшы ретінде танылғаны дәлелденді. Қазақстан Республикасының 2025 жылы қабылданған «Жасанды интеллект туралы» Заңы мен 2026 жылғы Цифрлық кодексінің халықаралық стандарттарға сәйкестігі сараланды. Зерттеу нәтижелері ЖИ реттеуін жүйелеу үшін маңызды теориялық және практикалық мәнге ие: олар заңнаманы жетілдіру, халықаралық-құқықтық ынтымақтастықты кеңейту және Орталық Азия аймағында реттеуші стандарттарды үйлестіру бойынша нақты ұсынымдар жасауға негіз болады. Мақала реттеудің бес негізгі жаһандық моделін (ЕО тәуекел-бағдарлы, АҚШ инновациялық дерегуляциялық, Қытай мемлекеттік бақылаулы, Ұлыбритания принциптік, Орталық Азия интеграциялық) анықтап, Қазақстанның цифрлық заңнаманың дамуына аймақтық және халықаралық үлесін бағалайды.

БЕКБАУОВА А.А.

Заң ғылымдарының магистрі, аға оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтобе өңірлік университеті, Ақтобе қ., Қазақстан

E-mail: bekbauova@mail.ru, https://orcid.org/0009-0007-1169-588X

БИСЕМБИЕВ Т.Ш.

Заң ғылымдарының магистрі, аға оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтобе өңірлік университеті, Ақтобе қ., Қазақстан

E-mail: tbissembiev@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0001-9525-0587

1. McKinsey Global Institute. Notes from the AI Frontier: Modeling the Impact of AI on the World Economy. 2018. - URL: https://www.mckinsey.com/mgi
2. Regulation of the European Parliament and the Council of the EU 2024/1689 "on artificial intelligence" (EU AI Act). Official Journal of the EU. 12.07.2024. - URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202401689
3. Executive Decree of the president of the United States No. 14365 "Ensuring a National Policy Framework for Artificial Intelligence". Federal Register. 16.12.2025. - URL: https://www.federalregister.gov/documents/2025/12/16/2025-23092
4. Chinese cyberspace administration. Temporary measures for managing generative artificial intelligence services. 10.07.2023. - URL: https://www.cac.gov.cn
5. The Government Of Great Britain. A Pro-innovation Approach to AI Regulation. White Paper. March 2023. - URL: https://www.gov.uk/government/publications/ai-regulation-a-pro-innovation-approach
6. Қазақстан Республикасының «Жасанды интеллект туралы» Заңы, 17 қараша 2025 ж. № 230-VIII. - URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2500000230
7. Қазақстан Республикасының Цифрлық кодексі, 9 қаңтар 2026 ж. № 255-VIII. - URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000255
8. Закон Республики Узбекистан «О внесении дополнений и изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с регулированием отношений, возникающих при применении искусственного интеллекта» № ЗРУ-1115, 21 января 2026 г. — URL: https://lex.uz/ru/docs/8011377
9. Постановление Президента Республики Узбекистан «Об утверждении Стратегии развития технологий искусственного интеллекта до 2030 года» № ПП-358, 14 октября 2024 г. - URL: https://lex.uz/ru/docs/7158606
10. Software Improvement Group. A Comprehensive EU AI Act Summary [January 2026 Update]. - URL: https://www.softwareimprovementgroup.com/blog/eu-ai-act-summary/
11. European Commission. Digital Omnibus Proposal (Simplification Package). 19 November 2025. - URL: https://digital-strategy.ec.europa.eu
12. White & Case LLP. State AI Laws Under Federal Scrutiny: Key Takeaways from the Executive Order. December 2025. - URL: https://www.whitecase.com
13. Mayer Brown. China: Labelling Measures for AI-Generated Synthetic Content (GB 45438-2025). October 2025. - URL: https://www.mayerbrown.com
14. IAPP. Global AI Governance Law and Policy: China. Updated October 2025. - URL: https://iapp.org/resources/article/global-ai-governance-china
15. East Asia Forum. China Resets the Path to Comprehensive AI Governance. December 2025. - URL: https://eastasiaforum.org/2025/12/25
16. Гулямов С.С. Жасанды интеллект құқығы: Орталық Азия перспективасы // Заң ғылымдарының вестнигі. - 2025. - № 4. - Б. 45–58.
17. Қазақстан Республикасының «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңы, 21 мамыр 2013 ж. № 94-V. - URL: https://adilet.zan.kz
18. Қазақстан Республикасының «Киберқауіпсіздік туралы» Заңы, 1 шілде 2023 ж. № 16-VIII. - URL: https://adilet.zan.kz
19. Өзбекстан Республикасы Президентінің «Жасанды интеллект технологияларын дамыту жөніндегі қосымша шаралар туралы» № УП-189 Жарлығы, 22 қазан 2025 ж. - URL: https://lex.uz/ru/docs/7804404
20. Artificial Intelligence Act EU. Implementation Timeline. Updated January 2026. - URL: https://artificialintelligenceact.eu/implementation-timeline/

EU AI Act, деректерді қорғау, Өзбекстан, цифрлық заңнама, Цифрлық кодекс, жасанды интеллект, жаһандық реттеу модельдері, Қазақстан