Бұл мақала қазіргі тіл біліміндегі антропоөзектік парадигма аясында ұлттық ерекшелік ұғымын когнитивтік, лингвомәдени және дискурстық қырынан кешенді түрде қарастыруға арналған. Зерттеудің негізгі мақсаты – тіл мен мәдениеттің өзара байланысы арқылы ұлттық дүниетанымның, ұжымдық сананың және мәдени кодтардың тілде қалай көрініс табатынын анықтау.

Мақалада тіл тек құрылымдық жүйе ретінде емес, адам болмысымен, тарихи-мәдени тәжірибемен және әлеуметтік ортамен тығыз байланыст  құбылыс ретінде сипатталады. Ұлттық ерекшелікті зерделеуде «концепт» ұғымы негізгі теориялық тірек ретінде алынып, оның көпқабатты құрылымы (өзек, шеткері және ассоциативті қабаттар) талданады. Қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі мақал-мәтелдер, фразеологизмдер мен саяси дискурс үлгілері негізінде ұлттық құндылықтардың тілдік репрезентациясы салыстырмалы түрде қарастырылады.

Зерттеу нәтижелері ұлттық ерекшеліктің тілдік санада концептілер арқылы орнығып, дискурста нақты коммуникативтік жағдаяттарда айқындалатынын көрсетеді. Антропоөзектік бағыт тіл білімінде тіл мен адам бірлігін тануға, ұлттық болмысты терең пайымдауға мүмкіндік беретіні тұжырымдалады.

САДИРОВА К.К.

Филология ғылымдарының докторы, профессор, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: kulzat.sadirova.70@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-6092-8191

НАУРЫЗБАЙҚЫЗЫ Г.

Магистр, оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: nauryzbaikyzy.kz@gmail.com, https://orcid.org/0000-0001-9272-8952

ШАЙХИСЛАМОВА З.Ф.

Филология ғылымдарының кандидаты, доцент, Білім беруді дамыту институты, Уфа қ., Башкортостан, Ресей Федерациясы.

E-mail: zubarzhas@yandex.ru, https://orcid.org/0009-0002-7913-7319

1. Hofstede G. Culture's Consequences: Comparing Values, Behaviors, Institutions and Organizations Across Nations (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications. – 2001.
2. Nauryzbajқyzy G., Sadirova K.Қ. Nacional'nye osobennosti politicheskogo diskursa // Izvestiya KazUMOiMYA imeni Abylaj hana seriya «Filologiya ғylymdary» seriyasy, №3 (74) 2024, s. 172-188
3. Dälbergenova L. E. Kognitivnyi mehanizm interpretasii kauzälnoi situasii v raznostrukturnyh iazykah. Monografia. - Kokşetau: KGU im. Ş. Ualihanova, 2016. – 206 s.
4. Suleimenova E.D. Poniatie smysla v sovremennoi lingvistike. – Almaty: Mektep, 1989. – 160 s.
5. Maslova V. A. Vvedenie v kognitivnuiu lingvistiku. – Moskva: Flinta: Nauka, 2007. – 296 s.
6. Popova Z.D., Sternin İ.A. Kognitivnaia lingvistika. – Moskva: AST: Vostok-Zapad, 2007. – 314 s.
7. Boldyrev N. Kategorizasia sobyti i spesifika nasionälnogo soznanie // İazyk i nasionälnoe soznanie. – Voronej, 1998. – №1 – S. 29-30.
8. Qoşanova J. Qazaq tılındegı «Bailyq-kedeilık» konseptısı: tanymdyq sipaty men qyzmetı. fil.ğyl.kand. ...diss. avtoref. – Almaty, 2009. – 32 b.
9. İslam A. Ūlttyq mädeniet konteksındegı dünienıñ tıldık suretı: filol. ğyl. dok. … diss. avtoref. – Almaty, 2004. – 49 b.
10. Abdrahmanova M. «Köz» konseptı: lingvomädeni jäne tanymdyq paradigmasy: fil.ğyl.kan.diss... avtoref. – Almaty, 2008. – 30.
11. Jampeisova J. «Aq», «qara» konseptı: opozisiasy men qyzmetı: fil.ğyl.kand.diss... avtoref. – Almaty, 2007. – 28 s.
12. Ergubekova J. Qazaq batyrlar jyryndağy «adam» konseptısı/ QazŪU Habarşysy, 2012. – №3 – B. 190-195.
13. Mukuşeva Q. HH ğasyr basyndağy qazaq kösemsözı: ūlttyq dünietanym jäne «Dala» konseptısı: fil.ğyl. dokt. diser. – Almaty, 2018.
14. Mūratova G.Ä. Körkem mätındı lingvistikalyq taldau. Oqulyq. – Astana: EŪU, 2013. – 288 b.
15. Kubräkova E. S. V poiskah suşnosti iazyka. – Moskva: Znak, 2012. – 208 s.
16. Jirenov S. HV-XIX ğ.ğ. aqyn-jazuşylar poeziasyndağy «Ömır-Ölım» konseptısınıñ tanymdyq tabiğaty. filol.ğyl. kand. … dis. avtoref. – Almaty, 2007. – 30 b.
17. Nauryzbaiqyzy G., Sadirova K.Q. Diskurstyñ ūlttyq erekşelıkterı // «Abylai han atyndağy QazHQ jäne ÄTU Habarşysy» «Filologia ğylymdary» seriasy, №2 (69) 2023, B. 141-158.
18. Orazalieva E. Tanymdyq qazaq tılı. Oqu qūraly. – Almaty: Mūrager, 2005. – 176 b.
19. Zalevskaia A. Slovo. Tekst. – Moskva: Gnozis, 2005. – 357 s.
20. Qaidar Ä. Qazaq tılınıñ özektı mäselelerı. – Almaty: Ana tılı, 1998. - 304 b.

антропоөзектік парадигма, ұлттық ерекшелік, концепт, когнитивтік лингвистика, лингвомәдениеттану, дискурс, тілдік сана