Бұл мақалада қазақ тіліндегі қарғыс мағынасын  білдіретін сөздер талданған. Зерттеуде Қалихан Ысқақовтың «Қоңыр күз еді» романынан мысалдар келтірілген. Зерттеудің мақсаты - қазақ тіліндегі қарғыс мағынасын білдіретін сөздерді зерттеу. Зерттеуде сипаттамалық және прагматикалық талдау қолданылды. Деректер үздіксіз іріктеу әдісі арқылы жиналды. Бұл зерттеу көркем шығармадағы «қарғыс» ұғымын зерттейді. Автордың мәтінде қолданған тілдік тіркестері қызығушылық тудырады. Сөйлеушілердің қарғыс мағынасын  білдіретін  сөздерді қолданған жағдайлары талданды. Сөйлеушілердің ниеттері және сөйлеуде қарғыс сөздерінің қолданылу мақсаты талданды. Сөйлеу әрекеттерін талдау сөйлеушінің ниетін анықтау үшін прагматикалық талдауды қолдану арқылы жүргізілді. Зерттеу нәтижелері қарғыс сөздерді қолдану әрқашан теріс ниетке ие емес, керісінше, сөйлеушінің эмоционалдық жағдайын ашатын және сөйлеуді күшейтетін экспрессивті функцияны атқаратынын көрсетеді. Қолданылған әрбір қарғыс сөзінің мағынасы контексте талдануы керек, сөйлеушінің ниетін анықтап және коммуникативтік жағдайдың ерекшеліктерін ескере отырып.

СУЛЕЙМЕНОВА З.Е.

Филология ғылымдарының кандидаты, доцент, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазахстан.

E-mail: zamzag72@gmail.com, https://orcid.org/0000-0002-7972-3118

1. Glushak V. N. Rechepovedencheskij aspekt proklyatij v nemeckoj lingvokul'turnoj obshchnosti // Politicheskaya lingvistika. – 2005. – №. 16. – S. 139-144. DOI: https://doi.org/10.1300/J012v16n01_07
2. Seidova N. R. Rechevoj akt blagopozhelanij i proklyatij v mirovoj nauchnoj literature // American Scientific Journal. – 2019. – №. 31. – S. 55-58.
3. Bayanova, A. T. Eckinn' mah id!: koncept otec v proklyatiyah kalmykov. Oriental Studies, 2023. 16(4), 994-1003. DOI: https://doi.org/10.22162/2619-0990-2023-68-4-994-1003
4. Temirgazina Z. K., Abzuldinova G. K., Sagyntaeva ZH. K. ZHanr proklyatiya «қarғys» v kazahskom yazyke: vera v magicheskuyu silu slova sohranyaetsya do sih por?. ZHanry rechi, 2023. (2 (38)), 110-117.
5. Artem'eva P. P. Pragmatika teksta kak ob"ekt lingvisticheskogo rassmotreniya // M 34 Materialy mezhdunarodnogo nauchnogo foruma obuchayushchihsya «Molodezh' v. – 2021. – S. 21.
6. Ryanskaya E. M., Alekseeva L. V. Pragmaticheskij komponent zagolovkov nauchnyh tekstov // Nizhnevartovsk: NVGU. – 2020.
7. Konnova Z. I., Semenova G. V. Pragmaticheskij podhod pri izuchenii inostrannyh yazykov v ramkah sovremennoj paradigmy obrazovaniya // Izvestiya Tul'skogo gosudarstvennogo universiteta. Pedagogika. – 2018. – №. 1. – S. 64.
8. Bogdanovich E. G., Tereshkina T. V. Pragmaticheskij komponent v semantike obraznyh vyrazhenij (na materiale nemeckogo yazyka) // Aktual'nye problemy romano-germanskoj filologii i metodiki prepo. – 2023. – S. 67.
9. Popova Z.D., Sternin I.A. Kognitivnaya lingvistika. // Moskva: Vostok-Zapad. – 314 s.
10. Pesina S. A., Vtorushina YU. L. Koncept kak mental'nyj kul'turno znachimyj konstrukt // Vestnik Voronezhskogo gosudarstvennogo universiteta. Ceriya: filosofiya. – 2016. – №. 2. – S. 20.
11. Rahayu S. Types of speech acts and principles of mother’s politeness in mother and child conversation // KEMBARA: Jurnal Keilmuan Bahasa, Sastra, dan Pengajarannya. – 2020. – Т. 6. – №. 1. – С. 1-9. DOI: https://doi.org/10.22219/kembara.v6i1.11695
12. Chen X., Madiyeva G. B. Prichiny pragmaticheskih oshibok v ispol'zovanii obrashchenij (na materiale kitajskogo i kazahskogo yazykov: k postanovke problemy) // Eurasian Journal of Philology. Science and Education. – 2023. – T. 191. – №. 3. – S. 78-87.
13. Ysqaqov Q. Qoñyr küz edı. –1980. –397 b.