Мақала қазақ халқының архетиптік ойлауын, тарихи жадын және дәстүрлі дүниетанымын бейнелейтін лингвомәдени және семиотикалық белгілер ретінде қазақ ру атауларын кешенді талдауға арналған. Жалпы ру атаулары әлеуметтік және генеалогиялық құрылымның элементтері ретінде ғана емес, сонымен қатар ежелгі символдық және мифологиялық идеялар жазылған тұрақты мәдени кодтар ретінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты - қазақ ру атауларының архетиптік және таңбалы-символдық негіздерін анықтау, сондай-ақ мәдени ақпаратты сақтау мен таратудың әмбебап құралы ретінде тілдің рөлін анықтау.

Зерттеу материалы генеалогиялық, этнографиялық және лингвистикалық дереккөздерде тіркелген Қазақ ру атаулары және оларға сәйкес келетін ру белгілері (таңбалары) болды. Жұмыстың әдіснамалық негізін семиотикалық, этимологиялық, архетиптік және лингвомәдениеттану әдістері құрайды, бұл жалпы атауларды олардың тілдік формасы, мағынасы мен мәдени мазмұнының бірлігінде қарастыруға мүмкіндік береді.

Зерттеу нәтижесінде ру атаулары ежелгі архетиптер (батырлық, тектілік, отбасы, кеңістік, тотемдік бейнелер) негізінде қалыптасқан және ұлттық мәдени жадының маңызды элементтері ретінде қызмет атқаратын тұрақты тілдік таңбалар екендігі анықталды. Атрибутивті сөзжасамдық модельдер тілдік санада символдық мағыналардың шоғырлануына ықпал етеді және олардың ұрпақтар арасында таралуын қамтамасыз етеді.

БАЯДИЛОВА-АЛТЫБАЕВА A.Б.

PhD, аға оқытушы, шетел тілдері факультеті, ағылшын және неміс тілдері кафедрасы, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: ba_ainura85@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-8594-3192

САХИПОВА Г.К.

Гуманитарлық ғылымдар магистрі, оқытушы, шетел тілдері факультеті, ағылшын және неміс тілдері кафедрасы, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: sakhipova_2014@mail.ru, https://orcid.org/0009-0003-4346-6951

1. Qondybaı S. Arǵyqazaq mıfologıasy. - Almaty: Arys, 2024. - 1021 b.
2. Hasenov B. Gýmanıtarlyq ǵylymdar uly jańalyq // «Serikbol Qondybaı jáne túrki mıfologıasynyń zerttelýi» attyii halyq ǵylymy-teorıalyq konferensıa materıaldary. - Túrkistan, 2022. – B. 167-181.
3. Bekmaǵanbetov Sh. Tildik tanym negızderi jáne tildik sımvoldar. – Qyzylorda, 1999. - 157 b.
4. Bayadilova-Altybayeva, A., Tektigul, Z., Sadykova, S., Trusheva, A., & Orazova, A. (2023). Language symbols for conveying culture. XLinguae, Volume 16 Issue 1, 109-117, January 2023, ISSN 1337-8384, eISSN 2453-711X, https://doi.org/10.18355/XL.2023.16.01.08. DOI: https://doi.org/10.18355/XL.2023.16.01.08
5. Lotman YU.M. Simvol v sisteme kul'tury // Izbrannye stat'i. - M.; Tallinn: Aleksandra, 1992. – T. 1. – S. 191-199.
6. Bayadilova-Altybayeva, A. B., Tektigul, Z. O., Abdullina, N. U., Ashimbaeva, N. M., Amirgaliyeva, Z. N., Kalybaeva, A. A., & Sakhipova, G. K. (2025). Contemporary Manifestations of The Cultural and Historical Continuity Between Language and Symbolic Systems. Educational Sciences: Theory and Practice, 25(1), 255 - 267. http://dx.doi.org/10.12738/jestp.2025.1.19
7. Bart R. Osnovy semiologii // Strukturalizm: «za» i «protiv». – M.: Progress, 1975. – 178 s.
8. Fuko M. Slova i veshchi. Arheologiya gumanitarnyh nauk / per. s franc. V. Vizgin, N. Avtonomova. – M.: Progress, 1977. – 488 s.
9. Morris CH.U. Osnovaniya teorii znakov // Cemiotika. – M.: Raduga, 1983. – S. 45-98.
10. Amanjolov A. Túrki fılologıasy jáne jazýharıhy. - Almaty: Sanat, 1996. - 127 b.
11. Bıekenov k., Sadyrova M. Áleýmettanýdyń túsindirme sózdigi. - Almaty: Sózdik-Sózdik, 2007. - 344 b.
12. Lotman YU.M. Kul'tura i vzryv // Semiosfera. – SPb.: Iskusstvo, 2000. – 704 s.
13. Jung, C. G. (1981). The archetypes and the collective unconscious (2nd ed., R. F. C. Hull, Trans.). Princeton University Press. 1981, pp. 3–5
14. Tulumbaev V.Z. Bashkirskie tamgi i ih nazvaniya: Lingvisticheskoe issledovanie: avtoref. ...kand. filol. nauk: 10.02.02. - Ufa, 2001. - 28 s.
15. Sulejmenov O. YAzyk pis'ma. Vzglyad v doistoriyu - o proiskhozhdenii pis'mennosti i yazyka malogo chelovechestva. Tip knigi: Bukinistika. - 1998.

ру атаулары, ру таңбалары, символдар, семиотика, архетип, лингвомәдениеттану, мәдени код