ЕУРОПАЛЫҚ ОДАҚТЫҢ ОРТАЛЫҚ АЗИЯҒА ҚАТЫСТЫ СТРАТЕГИЯСЫ АЯСЫНДАҒЫ ЕО МЕН ҚЫРҒЫЗСТАН ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫНЫҢ ТАРИХИ АСПЕКТІЛЕРІ (2007–2013 ЖЖ.)

Жарияланды 2026-09-30
ТАРИХ Нөмір 85 № 3 (2026)
Том 85 № 3 2026
Авторлар:
  • МОМОШЕВА Н.
PDF (English)

Мақалада 2007–2013 жылдар аралығында Еуропалық Одақтың Орталық Азияға қатысты стратегиясының іске асырылуына баса назар аударыла отырып, Еуропалық Одақ пен Қырғыз Республикасы арасындағы ынтымақтастықтың тарихи даму үдерісі қарастырылады. ЕО мен Қырғызстан арасындағы қатынастардың 1990-жылдардың басында екіжақты байланыстардың орнауынан және Әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімнің жасалуынан бастап, 2007 жылы неғұрлым кешенді өңірлік тәсілдің қабылдануына дейінгі эволюциясы зерделенеді. Зерттеуде аталған Стратегия аясындағы ынтымақтастықтың негізгі мақсаттары, тетіктері мен басым бағыттары талданады. Олардың қатарында адам құқықтарын қорғау, құқық үстемдігін қамтамасыз ету, тиімді мемлекеттік басқару мен демократияландыру, білім беру, экономикалық даму мен сауда, энергетика мен көлік, экологиялық орнықтылық пен су ресурстарын басқару, өңірлік қауіпсіздік, шекараларды басқару және мәдениетаралық диалог мәселелері қамтылған. Еуропалық Одақтың TACIS, Даму саласындағы ынтымақтастық құралы (Development Cooperation Instrument – DCI), BOMCA, CADAP, TRACECA және INOGATE сияқты көмек көрсету бағдарламалары мен құралдарына, сондай-ақ Қырғызстанға көрсетілген қаржылық қолдауға ерекше назар аударылады.

Мақалада 2007 жылғы Стратегияның қабылдануы ЕО мен Қырғызстан арасындағы қатынастарды трансформациялаудың маңызды кезеңі болғаны және өзара іс-қимылды негізінен «донор–реципиент» үлгісінен неғұрлым кең ауқымды әріптестік форматына біртіндеп көшіруге ықпал еткені негізделеді. Сонымен қатар ынтымақтастықтың тиімділігіне кері әсер еткен бірқатар шектеуші факторлар айқындалады. Олардың қатарында үйлестірудің жеткіліксіздігі, бюрократиялық кедергілер, сыбайлас жемқорлық және практикалық нәтижелерді бағалаудың тиімді тетіктерінің болмауы атап көрсетіледі. Зерттеу қорытындысында ЕО мен Қырғызстан арасындағы орнықты ынтымақтастықты одан әрі дамыту саяси диалогты жалғастыруға, демократиялық және экономикалық реформаларды дәйекті жүзеге асыруға, бірлескен бастамаларды тиімді үйлестіруге, сондай-ақ қауіпсіздік, экономика, қоршаған ортаны қорғау және даму салаларындағы ортақ мәселелерді шешуге бағытталған өңірлік ынтымақтастықты нығайтуға байланысты екендігі тұжырымдалады.

МОМОШЕВА Н.

Тарих ғылымдарының кандидаты, доцент, Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университеті, Бішкек қ., Қырғызстан

E-mail: nazira.momosheva@knu.kg, https://orcid.org/0000-0003-3028-1934

  1. United Nations Special Programme for the Economies of Central Asia (SPECA), Available at: http://www.unece.org/speca
  2. European Union (1996): Commissioner van den broek visits Kazakhstan, Kyrghystan,mongolia and China, Reference: IP/96/812 Date: 29/08/1996, Available at: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/96/812&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en
  3. Council of the European Union (1996): 96/663/EC: Council Decision of 21 November 1996 amending Decision 93/246/EEC adopting the second phase of the trans-European cooperation scheme for higher education (Tempus II) (1994 to 1998), Available at: http://eur-lex.europa.eu/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexplus!prod!DocNumber &lg=en&type_doc=Decision&an_doc=1996&nu_doc=663
  4. Partnership and Cooperation Agreement establishing a partnership between the European Communities and their Member States, of the one part, and the Kyrgyz Republic, of the other part - Protocol on mutual assistance between authorities in customs matters - Final Act - Joint Declarations - Exchange of Letters in relation to the establishment of companies - Declaration of the French Government, Available at: http://eur-lex.europa.eu/ LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:21999A0728(03):EN:NOT
  5. European Council (1999): Council and commission decision of 12 May 1999 on the conclusion of the Partnership and Cooperation Agreement between the European Communities and their Member States, of the one part, and the Kyrgyz Republic, of the other part (1999/491/EC, ECSC, Euratom), Official Journal of the European Communities 28.7.1999. L 196/46. Available at: http://ec.europa.eu/anti_fraud/documents/countries/kyrgyz_en.pdf
  6. The EU – Kyrgyzstan Cooperation (2011): Available at: http://www.inco-eeca.net/_media/Annex_9_-_EU_relations_with_Kyrgyzstan.pdf
  7. European Council (2003): 25 22nd Council meeting - External relations - Brussels, 21 July 2003, 11439/1/03 REV 1 (Presse 209), Available at: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do? reference=PRES/03/209&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en;
  8. Council of the European Union (2005): Council Regulation (EC), No 2112/2005 of 21 November 2005 on access to Community external assistance, 27.12.2005, Official Journal of the European Union L 344/23, Available at: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2005:344:0023:0033:EN:PDF
  9. Annual Report (2009): INOGATE Programme A review of the INOGATE Programme’s activities in 2009 Available at: http://www.inogate.org/attachments/ article/46/Inogate_AR_2009_en_PRINT.pdf
  10. TACIS: Commission approves 1997 action programmes for Ukraine and Kyrgyzstan, IP/97/418, Brussels, 20 May 1997, Available at: http://europa.eu/rapid/press-release_IP-97-418_en.htm
  11. EU social sector budget support in Kyrgyzstan (2011): Sector Policy Support Programme in Public Finance Management and Social Protection in the Kyrgyz Republic. Р. 3. Available at: http://www.htspe.com/files/kyrgyzstan__spsp.pdf
  12. European Council (2001): 2367th Council meeting - GENERAL AFFAIRS - Brussels, 16 July 2001. 10609/01 (Presse 282), Available at: http://europa.eu/rapid/pressReleases Action.do?reference=PRES/01/282&format= HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en
  13. Wasserinitiative Zentralasien (2008): Available at: www.dw-world.de/dw/ru/01042008.html
  14. The EU and Central Asia: Strategy for New Partnership (2007): Available at: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/librairie/PDF/EU_CtrlAsia_EN-RU.pdf
  15. Delegation of the European Union in the Kyrgyz Republic, Available at: http://eeas.europa.eu/delegations/kyrgyzstan/index_en.htm
  16. Delegation of the European Union in the Kyrgyz Republic, Available at: http://eeas.europa.eu/delegations/kyrgyzstan/documents/press_corner/news2013/joint_pr_coopday_27june2013_en.pdf
  17. The EBRD in Kyrgyz Republic, Available at: http://www.ebrd.com/kyrgyz-republic.html
  18. MFA of the KR (2008): Ministry of Foreign Affairs of the Kyrgyz Republic, Interview with EdnanKarabaev, Available at: http://www.mfa.kg/articles/202.html
  19. Das bomca-programm – Europa blog, Available at: http://www.bomca.eu/
  20. Final Report (2011): BOMCA, Available at: http://bomca.eu/images/stories/docs/prog_report/BOMCA6_%20dec2011_ENG.pdf
  21. http://ec.europa.eu/europeaid/how/finance/dci_en.htm
  22. http://ec.europa.eu/europeaid/how/finance/ifs_en.htm
  23. http://ec.europa.eu/europeaid/how/finance/eidhr_en.htm
  24. http://ec.europa.eu/echo/aid/asia/kyrgyzstan_en.htm
  25. Outcomes of the Eighth Parliamentary Cooperation Committee (24/02/2012), Available at: http://eeas.europa.eu/delegations/kyrgyzstan/press_corner/all_news/news/2012/news24022012_en.htm
  26. European Union signs 20M€ support programme to the Education sector in Kyrgyzstan, Available at: http://eeas.europa.eu/delegations/kyrgyzstan/documents/press_corner/news2013/pr_fa20mil_educ_en.pdf
Еуропалық Одақ, Қырғызстан, Орталық Азия, ЕО стратегиясы, халықаралық ынтымақтастық, өңірлік қауіпсіздік

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

ЕУРОПАЛЫҚ ОДАҚТЫҢ ОРТАЛЫҚ АЗИЯҒА ҚАТЫСТЫ СТРАТЕГИЯСЫ АЯСЫНДАҒЫ ЕО МЕН ҚЫРҒЫЗСТАН ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫНЫҢ ТАРИХИ АСПЕКТІЛЕРІ (2007–2013 ЖЖ.). (2026). "Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінің Хабаршысы" ғылыми журналы, 85(3), 612-626. https://doi.org/10.70239/

Авторлар


Журнал саясаты


Жүктеулер