В статье рассматриваются актуальные вопросы правового регулирования водной безопасности Республики Казахстан в условиях изменения климата. Президент Республики Казахстан К.Ж. Токаев на протяжении нескольких лет уделяет особое внимание проблемам дефицита водных ресурсов и их эффективного использования. В Послании народу Казахстана 2022 года Глава государства отметил, что дефицит воды препятствует устойчивому развитию экономики страны и превратился в вопрос национальной безопасности. Кроме того, было обращено внимание на сокращение объема поступающей извне воды, неэффективное использование водных ресурсов, износ инфраструктуры, а также низкий уровень автоматизации и цифровизации водного сектора [1].

В Послании народу Казахстана 2023 года Президент отметил, что к 2040-м годам дефицит воды в Казахстане может достигнуть 12–15 млрд кубических метров, и подчеркнул необходимость формирования эффективной водной политики с учетом зависимости страны от трансграничных водных источников. Также приоритетное значение было придано рациональному использованию водных ресурсов, внедрению водосберегающих технологий и институциональному совершенствованию водохозяйственной отрасли [2].

В Послании народу Казахстана 2025 года водная проблематика получила дальнейшее стратегическое развитие: были обозначены задачи по созданию единой цифровой платформы водных ресурсов и цифровизации системы управления водными ресурсами [3].

Особое внимание уделяется правовым механизмам предупреждения наводнений и засух, предотвращения дефицита водных ресурсов, их рационального использования и охраны, а также вопросам адаптации водного сектора к изменению климата. Водная безопасность рассматривается как комплексная правовая категория, включающая экологические, экономические, организационные и информационные элементы.

В результате исследования обоснована необходимость дальнейшего совершенствования правовых механизмов обеспечения водной безопасности Республики Казахстан с учетом климатических рисков.

МУХТАРОВА С.М.

Кандидат юридических наук, доцент, Актюбинский региональный университет имени К.Жубанова, г. Актобе, Казахстан

E-mail: samal.m78@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-6866-8726

1. Тоқаев Қ.Ж. Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам: Қазақстан халқына Жолдауы. 2022 жылғы 1 қыркүйек. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты. https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181416
2. Тоқаев Қ.Ж. Әділетті Қазақстанның экономикалық бағдары: Қазақстан халқына Жолдауы. 2023 жылғы 1 қыркүйек. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты. https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-adiletti-kazakstannyn-ekonomikalyk-bagdary-atty-kazakstan-halkyna-zholdauy-18333
3. Тоқаев Қ.Ж. Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу: Қазақстан халқына Жолдауы. 2025 жылғы 8 қыркүйек. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты. https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957
4. Климаттың өзгеруі Қазақстанның су ресурстарына қалай әсер етеді [Электрондық ресурс] // Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы. Қазақстан. — 2021. — 26 қазан. — URL: https://www.undp.org/kazakhstan/stories/climate-change-impact-water-resources-kazakhstan
5. Қазақстан Республикасының Су кодексі : Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 9 сәуірдегі № 178-VIII ҚРЗ Кодексі [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2500000178
6. Қазақстан Республикасының Экология кодексі : Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI ҚРЗ Кодексі [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2100000400
7. Қазақстан Республикасының су ресурстарын басқару жүйесін дамытудың 2024–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы : Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 5 ақпандағы № 66 қаулысы : 2024 жылғы 28 тамыздағы № 695 қаулының редакциясында [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P240000006
8. Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы : 1992 жылғы 9 мамырда қабылданған [Электрондық ресурс] // United Nations Framework Convention on Climate Change. — URL: https://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf
9. Orynbayev Zh., Nechayeva Y., Sergazin Y., Muminov N., Tumashbay T. / Characteristics and features of Kazakhstan’s water security policy // Problems and Perspectives in Management. — 2024. — Vol. 22, no. 2. — P. 654–666. — DOI: 10.21511/ppm.22(2).2024.51
10. Битабарова Ж.А., Бектурганов А.Е., Телеуев Г.Б. Проблемы правового регулирования предотвращения наводнений в Республике Казахстан // Вестник КазНУ. Серия юридическая. — 2025. — Т. 115, № 3. — С. 76–86. — DOI: 10.26577/JAPJ202511538
11. Еркинбаева Л.К. Қазақстан Республикасындағы су мәселелерін шешуге бассейндік кеңестің қатысуының құқықтық нысандары // Жетісу мемлекеттік университетінің хабаршысы. 2011. № 4. 57-б.
12. Еркинбаева Л.К., Бородина А.А. Жерасты суларын қорғау және пайдалану құқықтық реттеу проблемалары: халықаралық тәжірибе және Қазақстан практикасы // Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ хабаршысы. Заң сериясы. 2016. № 3. Б. 94–101.
13. Мукашева А.А. Тұрақты даму және «жасыл экономика» тұжырымдамаларының Қазақстанның су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ықпалы. // Астана: Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2022. URL: https://ecogosfond.kz/wp-content/uploads/2024/09/VLIJaNIE-KONCEPCIJ-USTOJChIVOGO-RAZVITIJa-I-ZELENOJ-JeKONOMIKI-NA-OBESPEChENIE-VODNOJ-BEZOPASNOSTI.pdf
14. Бринчук М.М. Рациональное природопользование как методологическая основа формирования и осуществления экологического и природоресурсного права. // Экологическое право. — 2025. — № 1. — С. 2–7. — DOI: 10.18572/1812-3775-2025-1-2-7
15. Колбасов О.С. Теоретические основы права пользования водами в СССР. – М.: Наука, 1972. – 221 с.
16. Колбасов О.С. Водное законодательство в СССР. – М.: Юридическая литература, 1972. – 216 с
17. Қазақстан Республикасының Шекарааралық су арналары мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану туралы конвенцияға қосылуы туралы: Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 23 қазандағы № 94-II Заңы [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z000000094_

водная безопасность, водные ресурсы, изменение климата, правовое регулирование, климатическая адаптация, дефицит воды, трансграничные водные ресурсы