Мақалада климаттың өзгеруі жағдайында Қазақстан Республикасының су қауіпсіздігін құқықтық қамтамасыз ету мәселелері кешенді түрде қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі су ресурстары тапшылығының күшеюімен, трансшекаралық су ағындарына тәуелділікпен, су шаруашылығы инфрақұрылымының тозуымен және климаттық тәуекелдердің артуымен негізделеді. Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасының су қауіпсіздігін климаттың өзгеруі жағдайында құқықтық реттеуді талдау және оны жетілдіру бағыттарын айқындау. Зерттеу барысында формальды-заңи, жүйелік, салыстырмалы-құқықтық, тарихи және статистикалық әдістер қолданылды. Қазақстан Республикасының жаңа Су кодексіндегі су секторын климаттың өзгеруіне бейімдеу, су тасқындары мен құрғақшылықтың алдын алу, бассейндік жоспарлау және су ресурстарын бейімделмелі басқару тетіктері талданды. Сонымен қатар су тасымалдау кезіндегі ысырап көлемінің сақталуы су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңғырту мен цифрландырудың құқықтық маңызын көрсететіні анықталды. Зерттеу нәтижесінде климаттық тәуекелдерді бассейндік жоспарлау мен су пайдалану лимиттерін белгілеу кезінде жүйелі ескеру қажеттілігі негізделді. Климаттың өзгеруі су ресурстарының тапшылығы мен табиғи қауіптердің күшеюіне алып келіп отырғандықтан, Қазақстан Республикасында су қауіпсіздігін тиімді құқықтық реттеу мәселесі қазіргі таңда ерекше өзектілікке ие. Құқықтық реттеуді жетілдірудің негізгі бағыттары ретінде климаттық тәуекелдерді бағалаудың бірыңғай әдістемесін енгізу, мониторинг пен болжауды дамыту, су ысырабын азайту, инфрақұрылымды жаңғырту және трансшекаралық ынтымақтастықты күшейту ұсынылады.

МҰХТАРОВА С.М.

Заң ғылымдарының кандидаты, доцент, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ.,Қазақстан

E-mail: samal.m78@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-6866-8726

1. Тоқаев Қ.Ж. Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам: Қазақстан халқына Жолдауы. 2022 жылғы 1 қыркүйек. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты. https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181416
2. Тоқаев Қ.Ж. Әділетті Қазақстанның экономикалық бағдары: Қазақстан халқына Жолдауы. 2023 жылғы 1 қыркүйек. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты. https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-adiletti-kazakstannyn-ekonomikalyk-bagdary-atty-kazakstan-halkyna-zholdauy-18333
3. Тоқаев Қ.Ж. Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу: Қазақстан халқына Жолдауы. 2025 жылғы 8 қыркүйек. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты. https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957
4. Климаттың өзгеруі Қазақстанның су ресурстарына қалай әсер етеді [Электрондық ресурс] // Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы. Қазақстан. — 2021. — 26 қазан. — URL: https://www.undp.org/kazakhstan/stories/climate-change-impact-water-resources-kazakhstan
5. Қазақстан Республикасының Су кодексі : Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 9 сәуірдегі № 178-VIII ҚРЗ Кодексі [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2500000178
6. Қазақстан Республикасының Экология кодексі : Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI ҚРЗ Кодексі [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2100000400
7. Қазақстан Республикасының су ресурстарын басқару жүйесін дамытудың 2024–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы : Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 5 ақпандағы № 66 қаулысы : 2024 жылғы 28 тамыздағы № 695 қаулының редакциясында [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P240000006
8. Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы : 1992 жылғы 9 мамырда қабылданған [Электрондық ресурс] // United Nations Framework Convention on Climate Change. — URL: https://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf
9. Orynbayev Zh., Nechayeva Y., Sergazin Y., Muminov N., Tumashbay T. / Characteristics and features of Kazakhstan’s water security policy // Problems and Perspectives in Management. — 2024. — Vol. 22, no. 2. — P. 654–666. — DOI: 10.21511/ppm.22(2).2024.51
10. Битабарова Ж.А., Бектурганов А.Е., Телеуев Г.Б. Проблемы правового регулирования предотвращения наводнений в Республике Казахстан // Вестник КазНУ. Серия юридическая. — 2025. — Т. 115, № 3. — С. 76–86. — DOI: 10.26577/JAPJ202511538
11. Еркинбаева Л.К. Қазақстан Республикасындағы су мәселелерін шешуге бассейндік кеңестің қатысуының құқықтық нысандары // Жетісу мемлекеттік университетінің хабаршысы. 2011. № 4. 57-б.
12. Еркинбаева Л.К., Бородина А.А. Жерасты суларын қорғау және пайдалану құқықтық реттеу проблемалары: халықаралық тәжірибе және Қазақстан практикасы // Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ хабаршысы. Заң сериясы. 2016. № 3. Б. 94–101.
13. Мукашева А.А. Тұрақты даму және «жасыл экономика» тұжырымдамаларының Қазақстанның су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ықпалы. // Астана: Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2022. URL: https://ecogosfond.kz/wp-content/uploads/2024/09/VLIJaNIE-KONCEPCIJ-USTOJChIVOGO-RAZVITIJa-I-ZELENOJ-JeKONOMIKI-NA-OBESPEChENIE-VODNOJ-BEZOPASNOSTI.pdf
14. Бринчук М.М. Рациональное природопользование как методологическая основа формирования и осуществления экологического и природоресурсного права. // Экологическое право. — 2025. — № 1. — С. 2–7. — DOI: 10.18572/1812-3775-2025-1-2-7
15. Колбасов О.С. Теоретические основы права пользования водами в СССР. – М.: Наука, 1972. – 221 с.
16. Колбасов О.С. Водное законодательство в СССР. – М.: Юридическая литература, 1972. – 216 с
17. Қазақстан Республикасының Шекарааралық су арналары мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану туралы конвенцияға қосылуы туралы: Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 23 қазандағы № 94-II Заңы [Электрондық ресурс] // «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z000000094_

су қауіпсіздігі, су ресурстары, климаттың өзгеруі, құқықтық реттеу, климаттық бейімделу, су тапшылығы, трансшекаралық су ресурстары