Интертекстуалды байланыстар көркем көркем әдеби мәтіндер астарындағы өзара байланыстың күрделі жүйесі мәтіннің мағынасы мен эстетикалық әсерін қалыптастыратын механизмдерді тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Бұндай құбылыс Дж. Кристьева зерттеулерінде интертекстуалдылық ретінде бағаланып, көркем мәтін теориясында мәтін талдаудың жаңа бағытын қалыптастырды. Осы бағытта, зерттеудің өзектілігі – зерттеу нәтижелері қазіргі заманғы әдебиет, салыстырмалы әдеби талдау және интертекстуалдық байланыстар арқылы мәдени кодтарды зерттеулер үшін негіз болады. Зерттеудің мақсаты – көркем әдебиеттегі интертекстуалдылықтың функцияларын анықтау және оның көркем шығарманы оқырман тарапынан қабылданудағы әсерін бағалау.

Мәтін талдауда интертекстуалдылық теориясын қолдану және оны игеру әдеби мәтіннің семантикалық жаңалыққа қалай жететінін және мәдени дәстүрді қалай жеткізетінін түсінуге көмектеседі. Бұл тақырыптың маңыздылығы жаһандану және мәдени кодтардың үнемі алмасуы жағдайында интертекстуалды байланыстардың көркемдік коммуникацияның маңызды құралына айналуынан туындайды. Зерттеу нәтижесінде көркем мәтіндегі интертекстуалдылық әсері мәтіннің тілдік құралдарды сәтті қолданысымен қатар, мәтін астарындағы идеяның оқырманның қабылдауымен үндесетіні дәлелденді. Мәтін әсерін бағалаудағы салыстырмалы әдістер мен стилистикалық талдау көркем мәтіннің идеологиялық және эстетикалық құрылымын қалыптастырудағы интертекстуалдық рөлін анықтауға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижелерін көркем мәтін теориясы мен филологиялық талдауда қолдануға мүмкіндік бар.

СОЙЛЕМЕЗ О.

Phd, профессор, Қазіргі түркі тілдері мен әдебиеттері кафедра меңгерушісі, Кастамону университеті, Кастамону қ., Түркия

E-mail: soylemez@yahoo.com, https://orcid.org/0000-0001-8382-3173

БЕККОЖАНОВА Г.

Филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы қ., Қазақстан.

E-mail: almaty.gulnar@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-6532-7405

1. Kristeva YU. Problemy poetiki. Moskva: Progress, 1986. S. 37–45.
2. Arnol'd I. V. Semantika. Stilistika. Intertekstualnost'. SPb., 1999. 444 s.
3. Sawlembek G.R. Intertekst: adebi shigarmalardin mangilik dialogi // Kerwen 2025 –87 t, – № 2, B. 124-137. DOI: 10.53871/2078-8134.2025.2-09
4. Bahtin M. M. Problema rechevyh zhanrov // Estetika slovesnogo tvorchestva, Moskva: Iskusstvo, 1986. — S. 250–296.
5. Bart R. Izbrannye raboty: Semiotika. Poetika // — Moskva: Progress, 1989. — 616 s.
6. Әбдіқұлова Р.М. Қазақ сөз өнеріндегі интертекст мәселесі // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. 2016. № 2 (154). Б. 33-36. URL: https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/1706
7. Vorkachev S.G. Intertextuality, Precedent, and the Linguocultural Concept. Moscow: Flinta; Nauka, 2014. pp. 52-70.
8. Ilyin I.P. Intertextuality // Modern Foreign Literary Criticism. Moscow: Intrada, 1996. 319 p.
9. Karaulov Yu.N. Russian Language and Linguistic Personality. Moscow: Moscow State University Press, 1987. 264 p.
10. Galperin I.R. Stylistics of the English Language, 2014. 424 p.
11. Kristeva Yu. Semiotics: Research in Semantics. Moscow, 2013. 285 p.
12. Lotman YU. M. Vnutri myslyashchih mirov: chelovek – tekst – semiosfera – istoriya. M.: YAzyki russkoj kul'tury,1996. – 464 s.
13. Iskakova S.S. Ertegi diskwrsindagi intertekstwaldiliq jane interdiskwrsivtilik kategoriyasi (qazaq jane oris t. materialdari negizinde) // Batis Qazaqstan innovaciyaliq wniversitetinin Xabarshisi. 2025. T. 36, № 4, DOI: 10.62724/202540203
14. Nikolina N. A. Filologicheskiy analiz teksta: uchebnik dlya stud. uchrezhdeniy vyssh. obrazovaniya. M.: Akademiya, 2014. –272 s.
15. P'ege-Gro N. Vvedenie v teoriyu intertekstual'nosti. M.: Izdatel'stvo LKI, 2008. – 240 s.
16. Veshchykova O. S. Intertextuality and intermediality as a means of reader's perception of works collection by V. Danylenko «Dream out of the beak of swift». 2020 https://www.academia.edu/19503444/%D0%86ntertextuality_and_intermediality_as_a_
17. Sadikova D. The category of intertextuality: allusion, quotation, symbol. [Electronic resource] — 2024. — URL: https://www.academia.edu/162476392/
18. Solodub Yu. P. Intertekstual'nost' kak lingvisticheskaya problema // Filologicheskiye nauki. –2000. № 2. – S. 51-57.
19. Stepanov Yu. S. Intertekst», internet, intersub yekt» // Izvestiya Akademii nauk. 2001. S.3-11.
20. Kappasova A. Sh. Types and representation of intertextuality in the media // — Karaganda, 2025. — 145 p.
21. Fateeva N. A. Intertekstual'nost' i yeye funktsii v khudozhestvennom diskurse // Izvestiya Rossiyskoy akademii nauk. 1997. S. 12-21.
22. SHestak L.A. Intertekstual'nost' i kognitivnaya teoriya teksta // Intertekstual'nost' i figury interteksta v diskursah raznyh tipov: kollektivnaya monografiya M.: Flinta; Nauka, 2014. S. 125-147.
23. Bezrukov A.N. Poetika intertekstual'nosti: Uchebnoe posobie. — Birsk: Birskij gosudarstvennyj pedagogicheskij institut, 2005. — 70 s.
24. Zhizhek G. Simvolika i intertekstual'nost' v sovremennoy kul'ture. Moskva: Akademicheskiy proyekt, 2001. S. 77–82.
25. Wilde O. The Picture of Dorian Gray. Moscow: Azbuka, 2010. 230p.

интертекстуалдылық, көркем шығарма, мәтін әсерін бағалау, мәтінді қабылдау, тілдік құралдар, интертекст, мәтінаралық байланыс