Қазіргі білім беру жүйесінде білім алушылардың психоэмоционалдық әл-ауқатын қалыптастыру олардың тұлғалық дамуының, оқу жетістігінің және әлеуметтік бейімделуінің маңызды шарты ретінде қарастырылады. Осыған байланысты білім беру үдерісінде когнитивті-мінез-құлықтық технологияларды қолданудың педагогикалық ерекшеліктерін теориялық және практикалық тұрғыдан негіздеу өзекті ғылыми мәселелердің бірі болып табылады. Мақалада білім алушылардың психоэмоционалдық әл-ауқатын қалыптастыруда когнитивті-мінез-құлықтық технологияларды пайдаланудың теориялық-әдіснамалық негіздері мен педагогикалық мүмкіндіктері қарастырылады.

Зерттеу барысында когнитивті-мінез-құлықтық тәсілдің білім алушылардың ойлау ерекшеліктерін, эмоционалдық жай-күйін және мінез-құлқын өзара байланыстыра отырып дамытудағы рөлі талданды. Сондай-ақ деструктивті ойлау үлгілерін анықтау және өзгерту, эмоцияларды тиімді реттеу, күйзеліс жағдайларын еңсеру, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру және бейімделген мінез-құлық стратегияларын дамытуға бағытталған когнитивті-мінез-құлықтық технологиялардың педагогикалық әлеуеті негізделді. Автоматты жағымсыз ойларды қайта құрылымдау, когнитивті қайта бағалау, рефлексия, өзін-өзі реттеу және мінез-құлықтық жаттығулар сияқты технологиялардың білім беру үдерісінде қолданылу ерекшеліктері сипатталды. Зерттеу нәтижелері когнитивті-мінез-құлықтық технологияларды педагогикалық практикада жүйелі қолдану білім алушылардың эмоционалдық тұрақтылығын арттыруға, психологиялық әл-ауқатын нығайтуға, оқу мотивациясын күшейтуге, коммуникативтік дағдыларын дамытуға және әлеуметтік бейімделуін жақсартуға ықпал ететінін көрсетті. Осы тұрғыдан алғанда, когнитивті-мінез-құлықтық технологиялар білім алушылардың психоэмоционалдық әл-ауқатын қалыптастырудың ғылыми негізделген әрі тиімді педагогикалық құралдарының бірі болып табылады.

КАЗИЕВ К.О.

Философия докторы (PhD), психология және педагогика кафедрасының қауымдастырылған профессоры (доцент), Инновациялық білім беру факультеті, Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, Атырау қ., Қазақстан,

Е-mail: k.kaziev@asu.edu.kz, https://orcid.org/0000-0002-0906-8381

СЕРГЕЕВА А.М.

7М01101-Педагогика және психология білім бағдарламасының 1-курс магистранты, Инновациялық білім беру факультеті, Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, Атырау қ., Қазақстан. 

E-mail: sergeeva.a0704@gmail.com, https://orcid.org/0009-0001-9927-0865

САЛИЕВА Д.А.

Психология ғылымдарының кандидаты, профессор, Қоқан мемлекеттік университетінің «Психология» кафедрасы, Қоқан қ., Өзбекстан Республикасы.

E-mail: solieva478@gmail.com, https://orcid.org/0000-0003-4733-8204

1. Всемирная организация здравоохранения (ВОЗ). Психические расстройства: основные факты. – Женева, 2022. – [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders (Дата обращения: 01.02.2026).
2. Карвасарский Б.Д. Клиническая психология. – М.: Питер. – 2011. – 896 с.
3. Beck A.T., Freeman A. Cognitive Therapy of Personality Disorders – New York: Guilford Press, 1990. – 393 p.
4. Ellis A. Reason and Emotion in Psychotherapy. – New York: L.Stuart, 2015. – 384 p.
5. Corey G. Theory and Practice of Counseling and Psychotherapy. – Brooks/Cole Cengage Learning, 2013. – 512 p.
6. Хьелл Л., Зиглер Д. Теории личности. – СПб.: Питер, 2026. – 608 с.
7. Wedding D. Current Psychotherapies. The Corsini Encyclopedia of Psychology. – 2010. –С.1-4. https://doi.org/10.1002/9780470479216.corpsy0248 DOI: https://doi.org/10.1002/9780470479216.corpsy0248
8. Dobson K.S., Dozois D.J.A. (ed.). Handbook of cognitive-behavioral therapies. – Guilford Publications, 2021. – 488 p.
9. Silverman J., Galanter M., Jackson-Triche M. The American Psychiatric Association practice guidelines for the psychiatric evaluation of adults. American Journal of Psychiatry, 2015. Volume 172. Issue 8. 798-802. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2015.1720501 DOI: https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2015.1720501
10. Clark D.A., Beck A.T. Cognitive therapy of anxiety disorders: Science and Practice. – Guilford Press, 2011. – 628 p.
11. David B., Burns M.D. Feeling good: The New Mood Therapy. – NY: Signet Books. Chin, Richard. – 1980. – 423 p.
12. Everaert J., Podina I.R., Koster E.H. A comprehensive meta-analysis of interpretation biases in Depression. Clinical psychology review, 2017. Volume 58. 33-48. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.005 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.005
13. Sapolsky R.M. Why Zebras don't get ulcers: The acclaimed guide to stress, stress-related diseases, and coping. – Holt paperbacks (Third Edition), 2004. – 560 p.
14. Hofmann S.G., Smits J.A. Cognitive-behavioral therapy for adult anxiety disorders: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Journal of Clinical Psychiatry, 2008. Volume 69. Issue 4. 621 p. DOI: https://doi.org/10.4088/JCP.v69n0415
15. Martell C.R., Dimidjian S., Herman-Dunn R. Behavioral activation for depression: A clinician's guide. – Guilford Publications, 2021. – 242 p.
16. Meichenbaum D. Stress-inoculation training. Cognitive-behavior modification. Boston, MA: Springer US, 1977. – P. 143-182. https://doi.org/10.1007/978-1-4757-9739-8_6 DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4757-9739-8_6
17. Resick P.A., Monson C.M., Chard K.M. Cognitive processing therapy for PTSD: A comprehensive manual. – Guilford Publications, 2016. – 326 p.
18. Andersson G. Internet-delivered psychological treatments. Annual review of clinical psychology, 2016. Volume 12. Issue 1. 157-179. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-021815-093006
19. Herman J.L. Trauma and recovery: The aftermath of violence--from domestic abuse to political terror. – Hachette UK, 2015. – 336 p.
20. Barnes L.L.B., Harp D., Jung W.S. Reliability generalization of Scores on the Spielberger State-Trait Anxiety Inventory. Educational and Psychological Measurement, 2002. Volume 62. Issue 4. 603-618. https://doi.org/10.1177/0013164402062004005 DOI: https://doi.org/10.1177/0013164402062004005

когнитивті-мінез-құлықтық терапия, психологиялық оңалту, когнитивті бұрмалану, эмоционалдық тұрақтандыру, психоэмоционалдық жағдай, адаптивті мінез-құлық, психологиялық көмек