The article discusses the resettlement policy of the tsarist government in the western region of Kazakhstan in the late nineteenth and early twentieth centuries and its impact on demographic processes. In order to settle Russian peasants on Kazakh lands, the tsarist authorities first identified so-called «surplus» lands and established resettlement plots on these territories. As a result, at the beginning of the twentieth century the flow of migrants to Kazakh lands increased significantly. New resettlement villages began to appear. Resettlement plots were mainly established in the Ural–Turgai resettlement region. The creation of resettlement plots was carried out particularly intensively in the Aktobe, Temir, and Ural uyezds, which were suitable for agriculture. In this resettlement region, between 1893 and 1905, 1,024,412 desyatinas of land were taken to form 131 plots, while between 1906 and 1910, 2,477,019 desyatinas of land were allocated for 649 plots.

One of the main results of the resettlement movement during this period was the increase in the number and proportion of representatives of other nationalities and the decline in the proportion of the local population. The resettlement movement was particularly intense in the Ural–Turgai region and led to a growth in the number of representatives of other ethnic groups in this area. In some uyezds, representatives of other nationalities even constituted the majority of the population. Although no planned resettlement was carried out in the Mangystau uyezd and the Bukey Horde, the number of representatives of other ethnic groups in sedentary settlements increased year by year.

AMAN A.B.

Candidate of historical sciences, associate professor, Aktobe regional university named after K. Zhubanov, Aktobe, Kazakhstan.

E-mail: E_alibek@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-2725-6141

NURLANOV N.E.

Master of history, M. Bukenbayev Aktobe law institute, Aktobe, Kazakhstan.

E-mail: nurlanov_elaman@inbox.ru, https://orcid.org/0009-0000-6121-4051

1. Телжан Шонанұлы мұралары (шығармалар, зерттеулер және мақалалар).-Алматы: Ел-шежіре, 2007. -368 б.
2. Турсынбаев А.Б. Из истории крестьянского переселения в Казахстан.-Алма-Ата, 1950. -102 с.
3. Алексеенко Н.В. Население дореволюционного Казахстана. А-А: Наука, 1981. -112 с.
4. Бекмаханова Н.Е. Многонациональное население Казахстана и Киргизи в эпоху капитализма (60-е годы ХІХ века-1917 г.). М: Наука, 1986. -245 б.
5. Исмағұлов Ұ.Ш. Ресейдің Батыс Қазақстандағы жер саясаты (1869-1917 жж.)-Ақтөбе, Жұбанов университеті баспасы, 2018. - 126 с.
6. Абенов Д.Қ. Қазақ жерін отарлау тарихы (ХІХ ғасырдың соңы-ХХ ғасырдың басы. Орал, Торғай облыстары материалдары негізінде). Алматы, ССК, 2020. 368 б.
7. Сдыков М.Н. История населения Западного Казахстана. XVIII-начало XXI в. –Алматы, 2004.-408 с.
8. Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архиві (ҚР ОМА), 318-қор, 1-тізбе, 303-іс.
9. ҚР ОМА, 25-қор, 1-тізбе, 2807-іс.
10. ҚР ОМА, 25-қор, 1-тізбе, 2806-іс.
11. Журнал совещания о землеустройстве киргизов. СПб, 1907. 146 С.
12. ҚР ОМА, 29-қор, 1-тізбе, 48 а-іс.
13. ҚР ОМА, 318-қор, 1-тізбе, 315-іс.
14. Итоги переселенческого движения за время с 1910 по 1914 г. – СПб: Переселенческое управление, 1916. – 81 с.
15. ҚР ОМА, 29-қор, 1-тізбе, 411-іс.
16. ҚР ОМА, 29-қор, 1-тізбе, 413-іс.
17. ҚР ОМА, 29-қор, 1-тізбе, 464-іс.
18. Обзор Закаспийской области за 1905 г. Ашхабад, 1906.
19. Обзор Закаспийской области за 1910 г. Ашхабад, 1911.
20. Аман Ә.Б. ХІХ ғасырдың екінші жартысы-ХХ ғасырдың басындағы Батыс Қазақстанның ауыл халқы (тарихи-демографиялық зерттеу). –ақтөбе, 2025. -225 б.