Мақалада қазіргі қоғамның әлеуметтік құрылымын әлеуметтік стратификация, әлеуметтік мәртебе және әлеуметтік теңсіздік категориялары арқылы зерттеудің теориялық мәселелері қарастырылады. Авторлар қазіргі әлеуметтануда басымдыққа ие стратификациялық тәсіл әлеуметтік айырмашылықтарды сипаттауда елеулі мүмкіндіктерге ие болғанымен, олардың пайда болуы мен қайта өндірілуінің құрылымдық себептерін анықтауға мүмкіндік бермейді деген тұжырымға сүйенеді. Осыған байланысты таптық талдауға жүгіну және оны стратификациялық теориямен ықпалдастыру қажеттілігі негізделеді.

Классикалық және қазіргі заманғы әлеуметтанулық тұжырымдамаларды салыстырмалы талдау негізінде таптық және стратификациялық тәсілдердің әлеуметтік шындықты талдаудың әртүрлі деңгейлерін бейнелейтіні және оларды өзара толықтырушы ретінде қарастыру қажеттігі көрсетіледі. Ерекше назар әлеуметтік жатсыну тұжырымдамасына аударылады. Ол қоғамдық қатынастар жүйесіндегі адамның жағдайын сипаттайтын құбылыс ретінде ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік теңсіздікті қайта өндіру механизмі ретінде қарастырылады.

Авторлар цифрландыру мен желілік қоғамның дамуы ақпаратқа, мәдени капиталға, цифрлық ресурстарға және коммуникациялық желілерге қолжетімділікпен байланысты әлеуметтік жіктелудің жаңа түрлерін қалыптастыратынын көрсетеді. Қазіргі заманғы теңсіздік нысандарын зерттеу таптық қатынастарды, стратификациялық үдерістерді және әлеуметтік жатсыну механизмдерін талдауды ұштастыратын кешенді тәсілді талап ететіні негізделеді.

Қазіргі қоғамдық трансформациялар жағдайында әлеуметтік теңсіздіктің объективті негіздерін де, оның нақты көрініс беру формаларын да ескеруге мүмкіндік беретін әлеуметтік құрылымды зерттеудің интегративтік моделін қалыптастыру қажеттілігі туралы қорытынды жасалады.

НҰРҒАЛИЕВ Н.А.

Философия ғылымдарының кандидаты, аға оқытушы, әлеуметтік-саяси пәндер кафедрасы, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: nnurgaliyev@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0009-0009-6490-3026

ХУСАИНОВА Г.Д.

Философия ғылымдарының кандидаты, доцент, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: gkhussainova@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0002-8893-1517

1. Маркс К. Капитал. Критика политической экономии. Т. 1. М.: Политиздат, 1988. 891 с.
2. Вебер М. Основные понятия стратификации. Вебер М. Избранные произведения. М.: Прогресс, 1990. С. 526–547.
3. Бурдье П. Формы капитала. Экономическая социология. 2005. Т. 6. № 3. С. 60–74.
4. Сорокин П. А. Человек. Цивилизация. Общество. М.: Политиздат, 1992. 543 с.
5. Пикетти Т. Капитал в XXI веке. М.: Ад Маргинем Пресс, 2015. 592 с.
6. Гидденс Э. Социология. 5-е изд. М.: Едиториал УРСС, 2005. 632 с. URL: http://lib.ysu.am/disciplines_bk/010149b75f902afd483cb6d89c95139a.pdf (дата обращения: 19.11.2025).
7. Миланович Б. Глобальное неравенство. Новый подход для эпохи глобализации. М.: Издательство Института Гайдара, 2017. 336 с.
8. Кастельс М. Информационная эпоха: экономика, общество и культура. М.: Изд. дом Высшей школы экономики, 2016. 608 с. URL: https://psv4.userapi.com/s/v1/d/12By4ulDffAQcioEJtr27SPJm4h7d2fY3qDQfoey07cO91Ke2sXYkI-AUxy2YUtCf5tBnruvEE4pq1x1a_kEPUC4YJw_6s7M5W (дата обращения: 19.11.2025).
9. Аткинсон Э. Неравенство: как с ним быть? М.: Издательский дом «Дело», 2018. 536 с.
10. Зубофф Ш. Эпоха надзорного капитализма: борьба за человеческое будущее на новых рубежах власти. М.: Individuum, 2022. 896 с.