В статье рассматриваются историко-институциональное становление пенсионной системы Республики Казахстан в период независимости и ее место в политике социальной защиты. В качестве объекта исследования определена правовая, финансовая и социальная трансформация системы пенсионного обеспечения после 1991 года. Цель статьи – исторический анализ процесса перехода от советской модели солидарной пенсионной системы к накопительной модели в Казахстане, а также определение ее значения в системе социальной защиты.

Источниковую базу исследования составляют законы Республики Казахстан о пенсионном обеспечении 1991, 1997 и 2013 годов, постановление Правительства Республики Казахстан от 4 июня 1997 года № 926, материалы ЕНПФ, eGov, информационно-правовой системы «Әділет», а также учебные пособия и научные статьи, посвященные финансовому рынку, социальной политике и пенсионной реформе.

В результате исследования установлено, что пенсионная реформа в Казахстане была не только финансово-экономическим изменением, но и процессом формирования новой институциональной модели социальной политики независимого государства. Инфляция, безработица, бюджетный дефицит и задержки пенсионных выплат в 1990-е годы показали нестабильность прежней солидарной системы. В этих условиях закон 1997 года сформировал правовую основу перехода к накопительной пенсионной системе, а закон 2013 года и последующий Социальный кодекс определили новый этап развития системы пенсионного обеспечения. На современном этапе пенсионная система Казахстана развивается как многоуровневая модель, состоящая из базового, солидарного и накопительного компонентов.

ОРАЗАЕВА Ж.Ж

Кандидат исторических наук, старший преподаватель, Актюбинский региональный университет имени К. Жубанова, г. Актобе, Казахстан

Е-mail: zh.orazaeva@mail.ru,  https://orcid.org/0009-0009-8199-0803 

БАЙШОВ Б.Б

PhD, начальник кафедры социально-гуманитарных дисциплин, Военный институт Сил воздушной обороны имени Т.Я. Бегельдинова, г. Актобе, Казахстан.

E-mail: Bayshov82@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-6656-9596

1. Зиядин С.Т., Мұқанов Л.Қ. Қаржы нарығы. Алматы: 2012, 130 бет.
2. Зейнетақы жүйесі. https://www.enpf.kz/kz/financial-literacy/pensionsystem/?utm_source
3. Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы Күшін жойған Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 21 маусымдағы № 105 – V Заңы. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1300000105?utm_source
4. Қазақстанда зейнетке шығу: зейнетақы мөлшерін есептеу, зейнеткерлік жас және зейнетақы заңнамасындағы өзгерістер. https://egov.kz/cms/kk/articles/pension/pensionnaya_sistema
5. Қазақстан: Ұлттық энциклопедия. Бас редакторы Б. Аяған. Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. 7-том, 68-71 б.
6. Қаржы-экономика сөздігі. Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007, 15-22 б.
7. «Зейнетақы төлеу жөнiндегi мемлекеттiк орталық» республикалық мемлекеттiк қазыналық кәсiпорнын құру туралы Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1997 жылғы 4 маусымдағы №926 қаулысы
8. Бірлескен зейнетақы аннуитетін қалай алуға болады? https://egov.kz/cms/kk/articles/pension/annuity
9. Қазақстанда зейнетке шығу: зейнетақы мөлшерін есептеу, зейнеткерлік жас және зейнетақы заңнамасындағы өзгерістер https://egov.kz/cms/kk/articles/pension/pensionnaya_sistema
10. Актуальные вопросы реформы пенсионной системы в Республике Казахстан [Электронды ресурс]: научные статьи Казахстана. URL: https://articlekz.com/article/8466
11. Жандыбаев Қ. Strategy 2050 аналитикалық-шолу порталы [Электронды ресурс]: URL: https://strategy2050.kz/
12. Шынтаева Ф.Е., Оразымбетова З.С. Тәуелсіз Қазақстанның халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің эволюциялық өзгерісі. Архив хабаршысы. 2022. 16 б.
13. Жантаева А. Ә. Қазақстандағы зейнетақы жүйесі: Қазіргі жағдайы және келешегі. Егемен Қазақстан. 2014. №306. 4 б.
14. Жантаева А. А. Қазақстанның зейнетақы жүйесі әлемдік қаржы дағдарысы кезеңінде. ҚазАТУ Хабаршысы. 2017. 24 б.
15. Калиева M. E. Қазақстан Республикасының зейнетақы жүйесі: ағымдағы жағдайы және болашақ перспективалары. Пенсионная система Республики Казахстан: текущее состояние и будущие перспективы. Journal of Economic Research & Business Administration. 2013. Т. 97. №. 3. С. 115-121.

пенсионная система, социальная защита, пенсионная реформа, накопительная пенсионная система, солидарная система, государственный центр по выплате пенсий, социальная политика