Жоғары білім беру жүйесінің цифрлық трансформациясы жағдайында академиялық құжаттардың түпнұсқалылығын қамтамасыз ету, жалған дипломдардың таралуын болдырмау және деректердің өзгермейтіндігін сақтау мәселесі ерекше өзектілікке ие. Дәстүрлі орталықтандырылған ақпараттық жүйелер бір нүктелі осалдық тәуекеліне ие және әкімшілік растау рәсімдерінің көпсатылы болуына байланысты уақыттық және ұйымдастырушылық шығындарды арттырады. Осыған байланысты бұл мақалада академиялық деректерді қауіпсіз верификациялауға арналған блокчейн технологиясына негізделген консорциумдық архитектураны әзірлеу және оны модельдік ортада апробациялау нәтижелері ұсынылады.

Зерттеу барысында Ethereum Proof-of-Authority (PoA) желісі негізінде прототиптік модель құрастырылып, смарт-келісімшарттар көмегімен дипломдарды тіркеу және тексеру үдерістері автоматтандырылды. Архитектура гибридтік тәсілге негізделіп, деректердің өзін off-chain ортада сақтау және олардың криптографиялық хэшін блокчейнде тіркеу қағидаты жүзеге асырылды.

Академиялық жазбадан тұратын синтетикалық деректер жиыны негізінде модельдік бағалау жүргізіліп, верификация үдерісінің уақыттық және функционалдық тиімділік әлеуеті талданды. Зерттеу нәтижелері ұсынылған шешімнің әкімшілік процестерді оңтайландыру, деректердің тұтастығын қамтамасыз ету және институционалдық сенімділікті арттыру мүмкіндігін көрсетеді. Нақты университеттік инфрақұрылымда пилоттық апробация жүргізу болашақ зерттеулердің келесі кезеңі ретінде қарастырылады.

УБАЕВА Ж.К.

PhD, аға оқытушы, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

Е-mail: zhanar_ubaeva@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-9835-5034

МУКАНБЕТСАДЫКОВА А.Қ.

Магистрант, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

Е-mail: mukanbetsadykovaaktilek@gmail.com, https://orcid.org/0009-0002-9950-8359

1. Lizcano D., Lara J.A., White B., Aljawarneh S. Blockchain-based approach to create a model of trust in open and ubiquitous higher education // Journal of Computing in Higher Education. – 2020. – Vol. 32. – P. 109–134. – DOI: 10.1007/s12528-019-09209-y.
2. Kistaubayev Y., et al. Ethereum-Based Information System for Digital Higher Education Registry and Verification of Student Achievement Documents // Future Internet. – 2022. – Vol. 15, No. 1. – Art. 3. – DOI: 10.3390/fi15010003.
3. Kabashi A., et al. Trustworthy Verification of Academic Credentials through Blockchain Technology // International Journal of Online Engineering (iJOE). – 2024. – Vol. 20, No. 9. – DOI: 10.3991/ijoe.v20i09.48999.
4. Razaque A., et al. An Anti-Corruption System for Academic Achievement Verification in Kazakhstani Higher Education Using Blockchain and Artificial Intelligence // Frontiers in Blockchain. – 2025. – DOI: 10.3389/fbloc.2025.1683522.
5. Moya A. Blockchain for Academic Integrity: Developing the Blockchain Academic Credential Interoperability Protocol (BACIP) // arXiv. – 2024. – DOI: 10.48550/arXiv.2406.15482.
6. Sitanggang T. W., Kamar K., Priyono H., Wahab A., Nusantoro H., and Sunengsih M., Enhancing Educational Data Integrity Using Blockchain and Ontologies, pp. 1–7, Aug. 2025, DOI: 10.1109/iccit65724.2025.11166757.
7. Shmatko, O., Borova, T., Yevseiev, S., & Milov, O. (2021). Tokenization of educational assets based on blockchain technologies. ScienceRise: Pedagogical Education, 3(42), 4–10. https://doi.org/10.15587/2519-4984.2021.232321
8. Fernández-Blanco J., et al. Design, Implementation and Practical Energy-Efficiency Evaluation of a Blockchain-Based Academic Credential Verification System // Applied Sciences. – 2024. – DOI: 10.3390/app15126596.
9. Dordevic M., et al. Blockchain-Based Academic Records for Hybrid Education // Journal Neosantara Hybrid Learning. – 2025. – DOI: 10.70177/jnhl.v3i1.2231.
10. Bjelobaba S., et al. Collaborative Learning Supported by Blockchain Technology as a Model for Improving the Educational Process // Sustainability. – 2023. – DOI: 10.3390/su15064780.

блокчейн, академиялық верификация, цифрлық диплом, смарт-келісімшарт, Ethereum, киберқауіпсіздік, цифрлық трансформация