Ұсынған зерттеу Қазақстанның құқықтық жүйесіндегі қолайсыз экологиялық жағдайы бар аумақтар институтының қалыптасуы мен эволюциясының құқықтық аспектілерін талдауға арналған. Ұлттық экологиялық заңнамада қоршаған ортаны қорғауға және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған жекелеген нормалардың болуына қарамастан, Қазақстан Республикасында экологиялық қолайсыз аумақтар үшін кешенді және жүйелі құқықтық режим әлі қалыптаспаған. Аумақтарды осы санатқа жатқызудың нақты құқықтық өлшемдерінің жоқтығы, сондай-ақ мұндай аумақтардың құқықтық мәртебесінің белгісіздігі оларды қалпына келтіру, қоршаған ортаға келтірілген зиянды өтеу, халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыруды қиындатады. Мұның бәрі осы зерттеу тақырыбының өзектілігі мен практикалық маңыздылығын құрайды. Техногендік генезистің өзіне тән экологиялық проблемалары бар аймақ ретінде эмпирикалық база ретінде Ақтөбе облысы таңдалды. Аумақтарға төтенше экологиялық аймақ немесе экологиялық зілзала аймағы мәртебесін беру тәртібін айқындайтын табиғатты қорғау заңнамасының ережелеріне терең талдау жүргізілді. Өнеркәсіптік шығу тегі бар экологиялық қолайсыз аумақтардың мәртебесін анықтауға бірыңғай кешенді көзқарастың болмауына байланысты құқықтық реттеу олқылықтары анықталды. Зерттелетін аймақтағы табиғи ортаның жай-күйін сипаттайтын эмпирикалық деректер - атмосфера, гидросфера және топырақ жамылғысы үшін ластану нормативтерінің айтарлықтай асып кетуі - осы аумақтарды реттеудің құқықтық механизмін жаңғырту қажеттілігін негіздеуге мүмкіндік береді. Нормативтік құқықтық базаны жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірленді: экологиялық қолайсыз аумақтарды жіктеудің қосымша критерийлерін енгізу, аумақтарды дағдарыс аймақтары деп тану бойынша әкімшілік рәсімдерді оңтайландыру және өндірістік аймақтардың тұрғындары үшін әлеуметтік кепілдіктердің сараланған жүйесін қолдану.

НУРУТДИНОВА А.Ж.

PhD, доцент, «Құқықтану» кафедрасының меңгерушісі, Қ.Жұбанов атындағы Ақтобе өңірлік университеті, Ақтөбе қ.,Қазақстан

E-mail: ainur_zharylgasynkyzy@bk.ru, https://orcid.org/0009-0007-3778-563X

БЕКБАУОВА А.А.

Заң ғылымдарының магистрі, аға оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтобе өңірлік университеті, Ақтобе қ.,Қазақстан

E-mail: bekbauova1969@mail.ru, https://orcid.org/0009-0007-1169-588X

МУРСАЛОВА Л.А.

Заң ғылымдарының магистрі, аға оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтобе өңірлік университеті, Ақтөбе қ.,Қазақстан

E-mail: Lazzat_mursalova@mail.ru, https://orcid.org/0009-0000-2767-4337

1. Информационный бюллетень о состоянии окружающей среды Республики Казахстан за 2023 год / РГП «Казгидромет». – Астана, 2024. – 156 с.
2. Амиргалиев Н.А. Комплексное исследование водоёмов Урало-Каспийского бассейна // Гидрометеорология и экология. – 2023. – № 2. – С. 43-58.
3. Бринчук М.М. Экологическое право: учебник. – М.: Юристъ, 2021. – 670 с.
4. Боголюбов С.А. Экологическое право: учебник для вузов. – М.: Норма, 2022. – 416 с.
5. Байдельдинов Д.Л. Экологическое законодательство Республики Казахстан. – Алматы: Жеті жарғы, 2020. – 312 с.
6. Экологический кодекс Республики Казахстан от 2 января 2021 года № 400-VI ЗРК // ИПС «Әділет». – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2100000400 (дата обращения: 15.01.2026).
7. О социальной защите граждан, пострадавших вследствие экологического бедствия в Приаралье: Закон Республики Казахстан от 30 июня 1992 года № 1468-XII // ИПС «Әділет». – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z920002600_ (дата обращения: 15.01.2026).
8. Дорожная карта по решению экологических проблем Актюбинской области на 2024-2026 годы / Департамент экологии Актюбинской области. – Актобе, 2024. – 48 с.
9. Кожиков Е.К. Проблема загрязнения трансграничной реки Илек // Экология и устойчивое развитие. – 2023. – № 4. – С. 74-89.
10. Об утверждении критериев оценки экологической обстановки территорий: Приказ Министра охраны окружающей среды Республики Казахстан от 27 февраля 2015 года № 55 // ИПС «Әділет». – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1500010928 (дата обращения: 15.01.2026).
11. Анисимов А.П., Рыженков А.Я. Экологическое право России: учебник. – М.: Юрайт, 2023. – 504 с.

экологиялық қолайсыз аумақ, экологиялық апат аймағы, экологиялық кодекс, құқықтық режим, Ақтөбе облысы, қоршаған ортаның ластануы, халықты әлеуметтік қорғау, Арал өңірі