Бұл мақалада іскерлік этика, корпоративтік әлеуметтік және экологиялық жауапкершілік тұжырымдамалары, сондай-ақ көміртекті бейтараптылыққа қол жеткізу қағидалары қарастырылады. Халықаралық және отандық тәжірибені талдап қорыту негізінде қоршаған ортаны қорғау міндеттемелерін корпоративтік қызметке енгізудегі негізгі қиындықтар анықталып, ықтимал шешімдер ұсынылады.

Бұл тақырып өзектілігінің себебі – климаттың өзгеру қарқындылығы және оның кесірінен болып жатқан жаһандық жылынуды шектеу және тежеу мақсатындағы халықаралық қауымдастықтың бизнеске көрсететін қысымның артуы. Көптеген елдерде, соның ішінде Қазақстанда қоршаған ортаны қорғау туралы заңнаманың бар екеніне қарамастан, өздерінің әлеуметтік және моральдық жауапкершілігін сезінетін компаниялар қоршаған ортаға теріс әсерін азайтуға бағытталған экологиялық міндеттемелерді ерікті түрде қабылдайды. Төмен көміртекті экономикалық даму парниктік газдар шығарындыларын азайту, энергия тиімділігін арттыру және орнықты технологияларды енгізу сияқты кең ауқымды карбонсыздандыру шараларын қамтиды.

Экологиялық және әлеуметтік жауапкершілік қағидаларын корпоративтік стратегияларға енгізу бірқатар қиындықтарды тудырады, соның ішінде экономикалық (қосымша шығындар, экологиялық шығындарды есепке алу механизмдерінің белгісіздігі), құзыреттілік (мамандандырылған білімнің, технологияның және білікті персоналдың жетіспеушілігі) және этикалық мәселелер. Ерекше назар «гринвошинг» құбылысына аударылады. «Гринвошинг» – компаниялардың өздерін қоршаған ортаны қорғауға бағытталған мекеме деп жариялап, бірақ экологиялық тұрғыда нақты әрекет етпеу тәжірибесі. Бұндай тәжрибе ұйымның беделіне нұқсан келтіру және теріс қоғамдық реакция қаупін тудырады. Мақалада мәселенің салдары мен ауқымын көрсететін халықаралық «гринвошинг» тәжірибелерінің мысалдары келтірілген.

Зерттеу нәтижелері корпоративтік экологиялық жауапкершілікті дамытуға кешенді тәсілдің қажеттілігін көрсетеді, оның ішінде этикалық стандарттар, ашық есеп беру және инновациялық карбонсыздандыру шараларын қолдану.

БАУМАНЕ-ВИТОЛИНА И.

PhD, қауымдастырылған профессор, Латвия Университеті, Рига қ., Латвия

E-mail: ilona.baumane@gmail.com, https://orcid.org/0000-0002-2744-8732

ХАКИМ С.А.

2 курс магистрант, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: astanareisen@gmail.com, https://orcid.org/0009-0005-9677-7547

КУНУРКУЛЬЖАЕВА Г.Т.

Экономика ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: kunurkulzhaeva.gulnar@gmail.com, https://orcid.org/0000-0002-0042-7341

1. Указ Президента Республики Казахстан от 2 февраля 2023 года № 121 «Об утверждении Стратегии достижения углеродной нейтральности Республики Казахстан до 2060 года»
2. Семенко И. Е. Корпоративная социальная ответственность и бизнес-этика компании //Экономические науки: актуальные вопросы теории и практики. – 2022. – стр. 43-45.
3. Чеглакова Л.М., Батаева Б.С., Мелитонян О.А. Характерные черты социальной ответственности и этики в организациях малого и среднего бизнеса в России // Российский журнал менеджмента. 2018. №1. https://cyberleninka.ru/ article/n/harakternye-cherty-sotsialnoy-otvetstvennosti-i-etiki-v-organizatsiyah-malogoi-srednego-biznesa-v-rossii (дата обращения: 09.04.2025).
4. Чжан Ц., Недоспасова О.П. Корпоративная экологическая ответственность: эволюция и тенденции развития // Вестник Томского гос. ун-та. Экономика. 2023. №64. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/korporativnaya-ekologicheskaya-otvetstvennost-evolyutsiya-i-tendentsii-razvitiya (дата обращения: 19.11.2025).
5. Qin Y., Harrison J., Chen L. A. А framework for the practice of corporate environmental responsibility in China // Journal of Cleaner Production. 2019. Vol. 235. P. 426–452.
6. Амурская М.А. Концепция низкоуглеродной экономики и опыт Китая // Экономические науки. 2023. №1, стр. 141-145 https://ecsn.ru/wp-content/uploads/202301_141.pdf
7. Моттаева А.Б. Трансформация современной модели «низкоуглеродной» экономики // E-Management. 2024. №2. – стр. 16-28
8. Бектурганова М.С. Приоритеты и экономические механизмы перехода к низкоуглеродному развитию нефтегазового сектора Казахстана. Диссертация на соискание степени доктора философии PhD. Казахский Национальный Университет им.Аль-Фараби, Алматы. 2019 - стр.148
9. Всемирный Банк. Казахстан - Страновой Доклад о Климате и Развитии (Russian). Washington, D.C. World Bank Group. 2022. http://documents.worldbank.org/ curated/en/099840011092230742 (дата обращения 1.11.2025 г.)
10. Всемирный Банк. Carbon dioxide (CO2) emissions (total) excluding LULUCF (Mt CO2e) |Data. https://data.worldbank.org/indicator/EN.GHG.CO2.MT.CE.AR5?end=2023&start =1970&view=chart (дата обращения 1.11.2025 г.)
11. Любарская М.А. Теоретические и практические аспекты низкоуглеродного развития экономики. 2021. №2 (25). – стр. 100-104
12. Заяц А. В. Стратегии низкоуглеродного развития компаний: зарубежный и отечественный опыт / А. В. Заяц // Новая экономика, бизнес и общество : Материалы Апрельской научно-практической конференции молодых ученых, Владивосток, 23 марта 2023 года / Отв. редакторы А.А. Волков, Е.А. Тюрина, М.В. Усова. – Владивосток: Дальневосточный федеральный университет, 2023, с. 233-237. https://www.dvfu.ru/upload/ medialibrary/3e7/8ohdfqo6q4utrjv83ox6rnxpotu9ka15/%D0%90%D0%9D%D0%9F%D0%9A%20-%202023.pdf
13. Абдрахманова А.У., Бельгибаева А.С., Сартов У.К. Состояние и особенности экологического учета в Казахстане. Вестник Московского университета имени С. Ю. Витте. Серия 1: Экономика и управление. 2021. (3 (30)) - стр. 67-74.
14. Митрова Т. и др. Декарбонизация нефтегазовой отрасли: международный опыт и приоритеты России/ Митрова Т., Гайда И., Грушевенко Е., Капитонов С., Мельников Ю. // Центр энергетики Московской школы управления Сколково. Москва. 2021 = 158 стр.
15. Абросимова Ю. А., Быкова К.В., Бобрешова И.В. Экологический маркетинг: осуществление «зеленых» стратегий или гринвошинг. Экономика устойчивого развития. 2021. № 4 (48). – стр. 240-243
16. Топливных гигантов обвинили в обмане с помощью гринвошинга. Как в разных странах борются с «озеленением» загрязняющей промышленности // Московские новости. 2021. 19 апреля. https://www.mn.ru/smart/toplivnyh-gigantov-obvinili-v-obmane-s-pomoshhyu-grinvoshinga-kak-v-raznyh-stranah-boryutsya-s-ozeleneniem-zagryaznyayushhej-promyshlennosti (дата обращения 20.04.2025)
17. Exxon knew of the climate change// The Guardian. 2015. 8th of April. https://www. theguardian.com/environment/2015/jul/08/exxon-climate-change-1981-climate-denier-funding data access 20.04.2025)
18. Парфененкова М. Нефтяники скрывали прогнозы о глобальном потеплении с 1970-х годов. // Ведомости. Устойчивое развитие. 2023. https://www.vedomosti.ru/esg/climate/ articles/2023/01/13/959025-neftyaniki-skrivali-prognozi-globalnom-poteplenii-1970-h-godov (дата обращения - 15 апреля 2025 г.).
19. АО НК «КазМунайГаз». Программа низкоуглеродного развития АО НК «КазМунайГаз» до 2060 года // АО НК «КазМунайГаз». 2024. https://www.kmg.kz/upload/iblock/bef/j2mi9ld1667su8dxitg3583q27570w8r/%D0%9F%D0%9D%D0%A3%D0%A0_2060_%20RU%20-%20FINAL.pdf (дата обращения 20.04.2025 г.)

төмен көміртекті даму, карбонсыздандыру, көміртекті із, көміртегі бейтараптығы, корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік, қоршаған ортаны қорғау бойынша корпоративтік жауапкершілік, бизнес этика, гринвошинг