Мақалада ертегі жанрының поэтикасының кейбір үлгілері қарастырылады. Бұл үлгілер әңгіме айтушылардың жеке ерекшеліктеріне байланысты өзгеріп отырады және бұл әр жанрға тән. Мұны әртүрлі ертегілердің сюжеттік ерекшеліктерін салыстыру арқылы тексеруге болады. Бұл мақалада ертегі жанрының поэтикасына тән жалпы заңдылықтар қарастырылады.

Түркі халықтары ертегілерінің типологиялық ұқсастығын ашатын негізгі тұстар да қарастырылады. Түркі халықтарының ертегілеріне ортақ мотивтер көне заман мен жаңа дәуірдегі әдет-ғұрып, салт-дәстүрдің типологиялық қасиеттерінен туындайды. Дүние жүзіндегі көптеген халықтардың бай ертегі мұрасында түркі халықтарымен бірге әртүрлі ежелгі отбасылық қатынастарды қадағалайтын мотивтер сақталған және бұл түркі халықтарының көптеген ертегілерінің сюжеті үшін мотив қызметін атқарған. Бір-біріне әсер ету және араласу барысында көне мотивтер мен сюжеттер дамып, байып, басқа халықтар арасында бар тенденциялар ертегі поэтикасының жергілікті үлгілеріне еніп, өзіндік колоритке ие болады. Қорыта айтқанда, түркі халықтарының ертегілеріндегі типологиялық ұқсастықтарды ертегі түрі немесе мотив және поэтикалық элемент ретінде, немесе образдар жүйесі ретінде жан-жақты зерттеуге болатынын айтқымыз келеді. Бұл мақалада біз осы мәселелердің кейбір аспектілеріне ғана тоқталдық.

ӘУЕСБАЕВА П.Т.

Филология ғылымдарының кандидаты, доцент, М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты, Алматы қ., Қазақстан

E-mail: ksaryarka@inbox.ru, https://orcid.org/00000-0002-7716-9715

КӘДІРХАНОВА С.С.

Докторант, Әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті, Алматы қ., Қазақстан  

E-mail: sandugash_kadirkhanova@mail.ru, https://orcid.org/0009-0004-2416-1957

1. Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы. – Алматы: Ғылым, 1984. – 272 б.
2. Гринцер П.А. Стилистическое развертывание темы в санскритском эпосе // Памятники книжного эпоса. – Москва, 1978.
3. Серебряный С.Д. Формулы и повторы в «Рамаяне» Тулсидаса // Памятники книжного эпоса. – Москва, 1878.
4. Мальцев Г.Н. Традиционные формулы русской народной необрядовой лирики. – Ленинград, 1989.
5. Бердібаев Р. Қазақ эпосы. – Алматы: Ғылым, 1982. – 232 б.
6. Қазақ ертегілері. 4-том. – Алматы,1989. – 304 б.
7. Селиванов Ф.М. Гипербола в былинах // Фольклор как искусство слова. – Моска, 1975. вып. 3. С.9.
8. Лазутин С.Г. Поэтика русского фольклора. – Москва, 1989.
9. Юдин Ю. Героические былины. – Москва, 1975.
10. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. – Алматы: Ғылым, 1993. – 296 б.
11. Уәлиханов Ш. Таңдамалы шығармалар. – Алматы, 1961. – 480 б.
12. Тұрсынов Е. Генезис казахской бытовой сказки. – Алматы, 1973.