ВИТЕБСК ОБЛЫСЫНДАҒЫ СТАЦИОНАРЛЫҚ КӨЗДЕРДЕН ШЫҒАРЫЛАТЫН ЛАСТАУШЫ ЗАТТАРДЫҢ ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫНЫҢ ҮРДІСТЕРІ

Жарияланды 2025-12-31
ГЕОГРАФИЯ ЖӘНЕ ГЕОЭКОЛОГИЯ Нөмір 82 № 4 (2025)
Том 82 №4 (2025)
Авторлар:
  • ГАЛАЙ Е.И.
  • КАБИЕВ Е.С.
PDF (Russian)

Мақалада Витебск облысының әкімшілік аудандарындағы атмосфералық ауаның ластануын тудыратын ластаушы заттардың кеңістіктік-уақыттық динамикасы 2011–2023 жылдар аралығында жан-жақты талданған. Зерттеу барысында заманауи қазіргі картографиялық әдістер мен еоақпараттық технологиялар және салыстырмалы-географиялық тәсілдер қолданылып, стационарлық көздерден тарайтын ластану деңгейі бойынша аудандар ортаоблыстық көрсеткіштермен салыстырылып, жіктелді. Талдау нәтижесінде көптеген аудандарда көмірсутектердің шығарындылары басым екені анықталды, ал кейбірінде көміртек оксиді, күкірт ангидриді және қатты бөлшектердің үлесі жоғары. Ластаушы заттардың құрылымындағы айырмашылықтар мен негізгі поллютанттардың үлестік өзгерістері динамикасы көрсетілді. Мысалы, SO₂ мөлшерінің азаюы байқалса, НМЛОС пен CO үлесінің артуы тіркелді. Сонымен қатар, ондағы ластану деңгейі тұрақты сақталған және жеке компоненттер бойынша оң немесе теріс үрдіс байқалған аумақтар айқындалды. Витебск облысында стационарлық көздердің үлесі республика бойынша орташа деңгейден едәуір жоғары екені анықталып, бұл жағдай қосымша экологиялық және басқарушылық шараларды қабылдауды қажет ететіні көрсетілді. Алынған нәтижелер нақты аймақтардағы ластану түрі, көлемі мен құрылымына қарай бағытталған экологиялық саясат пен табиғатты қорғау шараларын тиімді әрі ғылыми негізде жоспарлауға мүмкіндік береді.

ГАЛАЙ Е.И.

География ғылымдарының кандидаты, Географиялық экология кафедрасы, География және геоинформатика факультеті, Беларусь мемлекеттік университеті, Минск қ., Беларусь Республикасы

E-mail: e_galai@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-7153-9036

КАБИЕВ Е.С.

Философия докторы (PhD), География және туризм кафедрасы, Жаратылыстану факультеті, Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті, Атырау қ., Қазақстан Республикасы

E-mail: yerlanustaz@gmail.com, https://orcid.org/0000-0002-4600-6550

  1. Статистический ежегодник Витебской области 2023 / редкол.: Ю.И. Москалев [и др.]. - Витебск: Глав. статис. управление Вит.обл, 2023.-346 с.
  2. Регионы Республики Беларусь. Статистический сборник / редкол.: И.В. Медведева [и др.]. - Минск: Нац.статис. комитет РБ, 2023. - Т. 1: Социально-экономические показатели 2023 / редкол.: И.В. Медведева [и др.]. - 2023. – 688 с.
  3. Регионы Республики Беларусь. Статистический сборник / редкол.: И.В. Медведева [и др.] - Минск: Нац.статис. комитет РБ, 2020. - Т. 2: Основные социально-экономические показатели городов и районов 2020 / редкол.: И.В. Медведева [и др.] - 2020. - 584с.
  4. Берлянд А.М. Геоиконика. – М: Лесар, 1996. – 208 с.
  5. Москаленко О.П. Пространственно - временная информация на нозогеографических картах //Проблемы непрерывного географического образования и картографии: Сб. науч. тр. – Винница: Антекс-УЛТД, 2004. - Вып.4. – С.191-193.
  6. Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь. Официальный сайт [Электронный ресурс]. - URL: https://www.minpriroda.gov.by/ru (дата обращения17.010.2024).
  7. Охрана окружающей среды в Республике Беларусь. Статистический сборник, 2017 / редкол.: И.В. Медведева [и др.]. - Минск: Нац. статис. комитет РБ, Гос. комитет по имуществу РБ, 2018. - 228с.
  8. Охрана окружающей среды в Республике Беларусь. Статистический сборник, 2021 / редкол.: И.В. Медведева [и др.]. - Минск: Нац. статис. комитет РБ, Гос. комитет по имуществу РБ, 2022. - 228с.
  9. Регионы Республики Беларусь. Статистический сборник / редкол.: И.В. Медведева [и др.]. - Минск: Нац.статис. комитет РБ, 2017. - Т. 1: Социально-экономические показатели 2017 / редкол.: И.В. Медведева [и др.]. -2017. - 803с.
  10. Регионы Республики Беларусь. Статистический сборник / редкол.: И.В. Медведева [и др.] - Минск: Нац.статис. комитет РБ, 2020 - Т. 2: Основные социально-экономические показатели областей, городов и районов 2020 / редкол.: И.В. Медведева [и др.] - 2020. - 582с.
  11. Регионы Республики Беларусь. Статистический сборник / редкол.: И.В. Медведева [и др.] - Минск: Нац.статис. комитет РБ, 2023 - Т. 2: Основные социально-экономические показатели областей, городов и районов 2023 / редкол.: И.В. Медведева [и др.] - 2023. - 581с.
  12. Ю.И. Москалев [и др.]. - Витебск: Глав. статис. управление Вит.обл, 2015. – 469с.
  13. Галай Е.И. Пространственно-временная изменчивость загрязнения атмосферного воздуха Гомельской области выбросами стационарных источников //Региональные проблемы экологии: пути решения: материалы IY международного экологического симпозиума, Новополоцк, (ноябрь 2007 г.) в 3 т. – Новополоцк: ПГУ, 2007, т.1.- С. 18-22 .
  14. Витебск-инфо.2023-2024. – Витебск: изд-во «ИВ-ИнфоВитебск», 2023.- 48с.
  15. Глубокский район. Местный экологический план действий. - Минск: ТМ АРГО-ГРАФИКС, 2014. - 62с.
  16. Полоцкий район. Местный экологический план действий. - Минск: ТМ АРГО-ГРАФИКС, 2014. - 48 с.
  17. Чашницкий район. Местный экологический план действий. - Минск: ТМ АРГО- ГРАФИКС, 1014.- 50с.
атмосфералық ауа, әкімшілік аудандар, ластану деңгейі, ластаушы заттар, поллютанттар, стационарлық көздер, шығарындылар, шығарындылар динамикасы

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

ВИТЕБСК ОБЛЫСЫНДАҒЫ СТАЦИОНАРЛЫҚ КӨЗДЕРДЕН ШЫҒАРЫЛАТЫН ЛАСТАУШЫ ЗАТТАРДЫҢ ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫНЫҢ ҮРДІСТЕРІ. (2025). "Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінің Хабаршысы" ғылыми журналы, 82(4), 257-264. https://doi.org/10.70239/arsu.2025.t82.n4.29

Категориялар



Авторлар


Журнал саясаты


Жүктеулер