Мақалада қазіргі педагогикалық үдерістегі педагогтердің эмоционалдық интеллектісінің рөлі қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі пәндік білім мен әдістемелік құзыреттілікпен қатар әлеуметтік-эмоционалдық және коммуникативтік қабілеттердің маңызының артуымен айқындалады. Зерттеудің мақсаты педагогтердің эмоционалдық интеллектісінің педагогикалық өзара әрекеттесу сапасын арттырудағы және қолайлы білім беру ортасын қалыптастырудағы рөлін теориялық тұрғыдан негіздеу болып табылады. Зерттеу теориялық-талдамалық сипатқа ие және ғылыми әдебиеттерді талдау, салыстыру, жүйелеу және жинақтау, құрылымдық-функционалдық талдау және теориялық модельдеу әдістеріне негізделген. Эмоциялық интеллектіні қабілет ретінде қарастыратын модель мен кеңейтілген эмоциялық-әлеуметтік тәсілдерді салыстырмалы талдау негізінде педагогикалық қызмет үшін аса маңызды төрт компонент жүйеленді: эмоционалдық саналылық, эмоционалдық өзін-өзі реттеу, эмпатия және әлеуметтік дағдылар. Олардың интеграциясы педагогикалық коммуникацияның сапасымен, оқу тобын басқарумен, қақтығыстардың алдын алумен, білім алушылардың оқу үдерісіне қатысуымен және білім беру ортасының психологиялық ахуалымен теориялық тұрғыдан байланыстырылды. Зерттеу барысында анықталған компоненттерді рефлексивтік, реттеушілік, тұлғааралық, коммуникативтік және ұйымдастырушылық-педагогикалық функциялармен байланыстыратын құрылымдық-функционалдық модель әзірленді. Зерттеу нәтижесінде педагогтердің эмоционалдық интеллектісін бастапқы даярлау және біліктілікті арттыру жүйесінде дамыту бағыттары айқындалды. Зерттеудің негізгі шектеуі ұсынылған модельдің эмпирикалық валидациясының болмауы болып табылады, сондықтан анықталған байланыстарды одан әрі эмпирикалық зерттеу қажет.

КАРАВАНОВА Л.Ж.

Психология ғылымдарының докторы, профессор, «Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті» жоғары білім берудің федералдық мемлекеттік автономды білім беру мекемесі, Мәскеу, Ресей Федерациясы.

E-mail: karavanoval54@gmail.com, https://orcid.org/0000-0003-0861-5109

1. Salovey P., Mayer J.D. Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 1990, vol. 9, no. 3, pp. 185–211. DOI: 10.2190/DUGG-P24E-52WK-6CDG.
2. Mayer J.D., Salovey P., Caruso D.R. Emotional intelligence: New ability or eclectic traits? American Psychologist, 2008, vol. 63, no. 6, pp. 503–517. DOI: 10.1037/0003-066X.63.6.503.
3. Brackett M.A., Rivers S.E., Salovey P. Emotional intelligence: Implications for personal, social, academic, and workplace success. Social and Personality Psychology Compass, 2011, vol. 5, no. 1, pp. 88–103. DOI: 10.1111/j.1751-9004.2010.00334.x.
4. Jennings P.A., Greenberg M.T. The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 2009, vol. 79, no. 1, pp. 491–525. DOI: 10.3102/0034654308325693.
5. Wang D., Qin J. Research development of teachers' emotional intelligence in the 21st century: A bibliometric analysis. Acta Psychologica, 2025. 257, 105067.
6. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105067
7. Long J., Ying K., Luo Y., Chen X. Emotional intelligence development predicts novice teachers’ professional identity, teaching enthusiasm, and teacher-student relationships: The mediation of positive teacher emotions. European Journal of Teacher Education, 2026. Volume 49. Issue 2. 424–443. https://doi.org/10.1080/02619768.2024.2414910
8. Arteaga-Cedeño W.L., Carbonero-Martín M.Á., Martín-Antón L.J., Molinero-González P., Valdivieso-León L. How an emotional intelligence intervention programme impacts the well-being and performance of teachers of basic general education. Acta Psychologica, 2025. 253, 104739. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.104739
9. Bar-On R. The Bar-On model of emotional-social intelligence (ESI). Psicothema, 2006. Volume 18. 13–25. https://www.psicothema.com/pdf/3271.pdf
10. Petrides K.V., Furnham A. Trait emotional intelligence: psychometric investigation with reference to established trait taxonomies. European Journal of Personality, 2001. Volume 15. Issue 6. 425–448. https://doi.org/10.1002/per.416
11. Kuanjanova K.T., Smailova G.S. Studentterdıñ emosionaldy intelektısı: zertteu nätijelerı. «Q.Jūbanov atyndağy Aqtöbe öñırlık universitetınıñ Habarşysy» ğylymi jurnaly, 2024. 78(4), 92–101. https://doi.org/10.70239/arsu.2024.t78.n4.11 https://doi.org/10.70239/arsu.2024.t78.n4.11
12. Elkina I.M. Neobhodimost' formirovaniya emocional'nogo intellekta u obuchayushchihsya: uchet v sovremennyh didakticheskih konceptah. Zhurnal «Cennosti i smysly», 2022. 6(82), 84–91. https://doi.org/10.24412/2071-6427-2022-6-84-91

эмоционалдық интеллект, педагогтің кәсіби құзыреттілігі, эмоционалдық өзіндік сана, эмоционалдық өзін-өзі реттеу, эмпатия, педагогикалық өзара әрекеттесу, білім беру ортасы, білім алушылардың оқу үдерісіне қатысуы