Мақалада коучинг үдерісінде рефлексияны дамыту арқылы білім алушылардың тұлғалық трансформациясының психологиялық механизмдері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – коучинг элементтеріне негізделген оқыту барысында білім алушылардың өзін-өзі дамытуға дайындығы мен тұлғалық креативтілік деңгейінің өзгеру динамикасын эмпирикалық тұрғыда анықтау. Зерттеу әдістері Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінің 6В03101 – Психология білім беру бағдарламасының 1-курс білім алушыларының қатысуымен жүргізілген педагогикалық экспериментті қамтыды. Эксперименттік және бақылау топтары қалыптастырылып, бастапқы және қорытынды диагностика жүргізілді. Эмпирикалық деректер тұлғалық креативтілікті бағалауға арналған Е.Е. Туник әдістемесі және өзін-өзі дамытуға дайындық деңгейін анықтауға арналған В.И. Андреев әдістемесі арқылы жинақталды. Зерттеу нәтижелері эксперименттік топта тұлғалық креативтілік пен өзін-өзі дамытуға дайындық көрсеткіштерінің оң динамикасын көрсетті, ал бақылау тобында елеулі өзгерістер анықталған жоқ. Рефлексияны коучинг үдерісіне жүйелі түрде енгізу білім алушылардың танымдық белсенділігін арттыруға, шығармашылық ойлауын дамытуға және өзін-өзі дамытуға бағытталған ішкі мотивациясын күшейтуге ықпал ететіні анықталды. Коучинг элементтеріне негізделген сабақтар рефлексивті ойлауды дамытуға, өз тәжірибесін саналы талдауға және жеке даму стратегияларын қалыптастыруға жағдай жасайды. Алынған нәтижелер рефлексияны тұлғалық трансформацияның негізгі психологиялық механизмдерінің бірі ретінде қарастыруға және жоғары білім беру жүйесінде коучингке негізделген рефлексивті оқыту технологияларын қолданудың тиімділігін негіздеуге мүмкіндік береді.

КУАНЖАНОВА К.Т.

PhD, психология және арнай педагогика кафедрасының доценті, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан,

E-mail: kkt-87@mail.ru, https://orcid.org/0000-0003-4269-6838

ЕРГАРИНА Ж.М.

Магистр, психология және арнай педагогика кафедрасының аға оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

Е-mail: ergarina1987@mail.ru, https://orcid.org/0009-0008-4771-1463

КАРИМОВА Г.М.

Магистр, аға оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

Е-mail: ali.2005ali@mail.ru, https://orcid.org/0009-0002-8623-6008

1. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. – Москва: Политиздат, 1975. – 304 с.
2. Карпов А.В. Психология рефлексивных механизмов деятельности: монография. – Москва: Институт психологии РАН, 2004. – 424 с.
3. Степанов С.Ю., Семенов И.Н. Психология рефлексии: проблемы и исследования. Научный журнал «Вопросы психологии», 1985. 3, 31–40.
4. Шаров А.С. Рефлексивно-регулятивный подход к компетентностному обучению студентов. Научный журнал «Ярославский педагогический вестник», 2018. 6, 123–130. https://doi.org/10.24411/1813-145X-2018-10235
5. Головин А.А. Методы развития профессиональной рефлексии у студентов в учебном процессе. Научный журнал «Территория науки», 2014. 5, 53-58.
6. Guo L. How should reflection be supported in higher education? A meta-analysis of reflection interventions. Reflective Practice, 2022. Volume 23. Issue 1. 118–146. https://doi.org/10.1080/14623943.2021.1995856
7. Nuis W., Van der Baan N.A., Beausaert S. Mentoring students in higher education for reflection and development of employability competences: A pre-test post-test design. Education Training, 2024. Volume 66. Issue 4. 408–430. https://doi.org/10.1108/ET-07-2023-0290
8. Крылов Э.Г., Пономаренко Е.П. Формирование рефлексивного мышления білім алушыов в процессе интерактивного обучения иностранному языку. Научное издание «Вопросы методики преподавания в вузе», 2022. 11(3), 23–45. https://doi.org/10.57769/2227-8591.11.3.02
9. Машбиц Е.И. Психологические основы управления учебной деятельностью: дисссертация доктора психологических наук. – Киев, 1988 г. – 224 с.
10. Федоренко О.А. Формирование коммуникативной рефлексии на основе акмеологического подхода // Акмеология профессионального образования: сборник статей 14-й международной научно-практической конференции. – Екатеринбург, 2018 г. – С. 157–161.
11. Долгова В.И., Ниязбаева Н.Н. Развитие магистранта: личность, ценности, компетентность: Монография – Москва: Издательство «Перо», 2015. – 124 с.
12. Yatsenko S. Methodological acceptuation framework of leading approaches in contemporary scientific and pedagogical research. Zhytomyr Ivan Franko State University Journal. Рedagogical Sciences, 2025. Volume 4. Issue 123. 17-29. https://doi.org/10.35433/pedagogy.4(123).2025.2
13. Уитмор Дж. Коучинг: Основные принципы и практики коучинга и лидерства – Издательство: Альпина Паблишер, 2018. – 515 с.
14. Baan N., Nuis W., Beausaert S., Gijselaers W., Gast I. Developing employability competences through career coaching in higher education: supporting students’ learning process. Studies in Higher Education, 2024. Volume 49. Issue 12. 2455-2474. https://doi.org/10.1080/03075079.2024.2307976
15. Вершинина Т.С., Жукова Н.В. Семантические характеристики внутреннего психологического контекста как индикатор личностного развития студентов. Научный журнал «Интеграция образования», 2025. 29(1), 68–80. https://doi.org/10.15507/1991-9468.029.202501.068-080

коучинг, рефлексия, тұлғалық трансформация, өзін-өзі дамыту, тұлғалық креативтілік, рефлексивтік ойлау, жоғары білім беру