Мақала мазмұнында қазіргі әлеуметтік үдерістердің трансформациясы жағдайында жастар ортасында көшбасшылықтың қалыптасу және байқалу ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі жастардың қоғамдық өзгерістердің белсенді субъектісі ретіндегі рөлінің артуымен және жастардың әлеуметтік әрі кәсіби тұрғыда табысты өзін-өзі жүзеге асыруына ықпал ететін көшбасшылық қасиеттерді қалыптастыру қажеттілігімен негізделеді. Зерттеудің мақсаты – әлеуметтік белсенділік контексінде жастар көшбасшылығы феноменіне теориялық талдау жасау және білім алушылардың көшбасшылық әлеуетін дамытуға ықпал ететін факторларды анықтау. Зерттеу әдістері ретінде ғылыми әдебиеттерді талдау және жинақтау, салыстырмалы және жүйелік тәсілдер, сондай-ақ теориялық модельдеу әдісі қолданылды. Зерттеу нәтижесінде әлеуметтік белсенділіктің жастар ортасында көшбасшылық қасиеттерді қалыптастырудың негізгі шарты екені, ал оқудан тыс және қоғамдық қызметтің оларды дамыту үшін ең қолайлы орта қалыптастыратыны анықталды. Жастар ортасындағы көшбасшылықтың контекстуалдық сипатқа ие екені және оның топтық қызметтің ерекшеліктерімен, тұлғаның субъектілік деңгейімен және әлеуметтік ортаның сипаттарымен айқындалатыны көрсетілді. Жұмыстың практикалық маңыздылығы алынған қорытындыларды жастар саясаты, тәрбиелік жұмыс және білім беру ұйымдарында білім алушылардың көшбасшылық әлеуетін дамыту бағдарламаларын әзірлеуде қолдану мүмкіндігімен айқындалады.

УТАРБЕКОВА Д.

7М01106 - Білім берудегі менеджмент және көшбасшылық ББ магистранты, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: ms.utarbekova@mail.ru, https://orcid.org/0009-0008-7536-100X

РАМАЗАНОВА Д.Ж.

Философия докторы (PhD), жалпы педагогика және білім беру менеджменті кафедрасының доценті, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: dramazanova@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0001-8517-7072

1. Ковалева А.И. Концепция социализации молодежи: нормы, отклонения, социализационная траектория // Социологические исследования. 2003. № 1. – С. 109–114.
2. Белякова Н.В. Социально-психологические особенности проявления лидерства в студенческих группах: дис. … канд. психол. наук. М., 2002. – 197 с.
3. Тренды молодежной политики в зеркале социальных наук и технологий: монография / под ред. А. В. Пономарева, Н. В. Поповой. Екатеринбург: Изд-во Урал. университета, 2018. – 260 с.
4. Бондырева С.К. Психология жизненного пути личности. М.: Академия, 2004. – 240 с.
5. Уманский Л.И. Психология организаторской деятельности. М.: Просвещение, 1980. – 176 с.
6. Day D. V., Fleenor J. W., Atwater L. E., Sturm R. E., McKee R. A. Advances in leader and leadership development: A review of 25 years of research // The Leadership Quarterly. 2021. – Vol. 32, No. 5. Art. 101557. DOI: 10.1016/j.leaqua.2020.101557.
7. Bolden R. Distributed leadership in organizations: A review of theory and research // International Journal of Management Reviews. 2020. – Vol.22, No.1. – P. 5–27. DOI: 10.1111/ijmr.12216.
8. Wang G., Van Iddekinge C. H., Zhang L., Bishoff J. Meta-analytic and primary investigations of team leadership // Journal of Applied Psychology. 2022. – Vol.107, No.6. – P. 1030–1056. DOI: 10.1037/apl0000914.
9. Bush T., Glover D. School leadership models: What do we know? // School Leadership & Management. 2021. – Vol. 41, No.1–2. – P. 1–21. DOI: 10.1080/13632434.2020.1832549.
10. Hargreaves A., O’Connor M. T. Leading collaboratively: How educators build professional capital // Educational Management Administration & Leadership. 2020. – Vol.48, No.3. – P. 373–391. DOI: 10.1177/1741143219893740.
11. Komives S. R., Wagner W., Associates. Leadership for a better world: Understanding the social change model of leadership development // Journal of Leadership Education. 2021. – Vol.20, No.2. – P.1–15. DOI: 10.12806/V20/I2/R1.
12. Андреева Г. М. Социальная психология. М.: Аспект Пресс, 2015. – 448 с.
13. Кричевский Р. Л. Психология лидерства. М.: Статут, 2007. – 312 с.
14. Рамазанова Д.Ж., Тогайбаева А.К., Мухтаров С.М., Жүзеев С.Ә. Методы воспитания будущих лидеров в образовательном процессе // Известия КазУМОиМЯ имени Абылай хана. Серия «Педагогические науки». – 2024. - №4 (75). – С.60–75. DOI: 10.48371/PEDS.2024.75.4.004.
15. Yessengulova M., Ramazanova D., Togaibayeva A., Kaztayeva A., Turganbayeva B., Sultanbayeva L., Abilyasheva A. Impact of pedagogical management training program on students’ professional competencies and management abilities development: Case of Kazakhstan // QUBAHAN Academic Journal. 2026. – Vol. 6, - No.1. – P.135–145. DOI: 10.48161/qaj.v6n1a2019.

әлеуметтік белсенділік, жастар, жастар ортасы, жастар саясаты, көшбасшылық, көшбасшылық әлеует, оқудан тыс қызмет