Қазіргі қазақ поэзиясының көрнекті өкілдерінің бірі – Ғалым Әріп. Ол Маңғыстау өңірінен шыққан, тарихи жад пен ұлттық рухтың жанашыры, өзіндік үні бар ақын. Оның шығармаларында ұлттық бірегейліктің (кімдіктің) негізгі құрамдас бөліктері айқын аңғарылады. Ақын поэзиясында сақ, ғұн, көктүрік сияқты түркі тарихы үшін маңызды мемлекет атаулары; Күлтегін, Тоныкөк, Томирис, Бейбарыс секілді батыр тұлғалар; Маңғыстау, Арал, Каспий тәрізді тарихи-географиялық нысандар; сондай-ақ Наурыз мерекесі мен «бата», «дұға» дәстүріне тән ауыз әдебиеті үлгілері өзара сабақтасып, ізденістік әрі тұтас көркем құрылым түзеді.

Бұл зерттеу мәдени бірегейлік тұрғысынан мол материал ұсынатын Ғалым Әріф поэзиясының поэтикасын ашып көрсетуге бағытталған. Мақсат – ақын шығармаларындағы осы мәдени-тарихи элементтердің кездейсоқ емес, қайта, оның ұлттық және түркілік идентичтілікті саналы түрде қалыптастыру ниетінің нәтижесі екенін дәлелдеу. Сондай-ақ бұл үдерісте ақын қолданған бейнелер мен көркемдік тәсілдерді, сөз ету формаларын талдап көрсету де зерттеудің негізгі міндеттерінің бірі болып табылады.

Алдымен ақынның өмірбаяны мен шығармашылық жолы қарастырылып, оның тұлғалық болмысы мен поэтикалық ұстанымының өзара байланысы айқындалады. Кейін Зия Гөкалп пен Энтони Смит сынды зерттеушілердің мәдени бірегейлік жөніндегі теориялық тұжырымдары негізінде Ғалым Әріфтің өлеңдері талданады.

Зерттеудің нысаны – ақынның түркі тарихы, мәдениеті мен ұлттық болмыс мәселесіне арналған туындылары. Олардың қатарында «Қазақ қандай халық?/Kazakh qalay halık?», «Қазақстан – Түркі дүние Отаны!/Qazaqstan Türki dünýe otanı», «Түркі дүниесіне тіл қату/Türki dünýesinñe til qatuv», «Санаңды биле!/Sanandı bile!», «Рухсана/Ruhsana», «Адамзатты ізгілендіру/Adamzattı izgilendiru», «Қазақ болу…/Qazaq bolu…» атты өлеңдер бар. Бұл шығармаларға терең талдау жүргізіліп, ондағы тақырыптық өзек, бейнелік жүйе және сөз өрнегінің көпқабатты мағыналары айқындалады.

СӨЙЛЕМЕЗ О.

PhD, профессор, Кастамону университеті, Кастамону қ., Түркия

E-mail: soylemezo@yahoo.com, https://orcid.org/0000-0001-8382-3173

АУБАКИРОВ Н.

Филология ғылымдарының кандидаты, профессор, А.Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті, Қарағанды қ., Қазақстан

E-mail: n.aubakirov@ktu.edu.kz, https://orcid.org/0009-0009-7744-9731

1. Әріп Ғ. Алматы ғазалдары. - Алматы : «Келешек» баспасы, 2017. - 341 б
2. Anderson, Benedict. Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. Rev. ed. London: Verso, 2006 [1983].
3. Assmann, Jan. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511996306
4. Eagleton, Terry. Ideology: An Introduction. London: Verso, 1991.
5. Eliade, Mircea. Kutsal ve Dünyevi. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2003.
6. Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, çeşitli baskılar.
7. Smith, Anthony D. The Ethnic Origins of Nations. Oxford: Blackwell, 1986.
8. https://www.zharar.com/index.php?do=shorttexts&action=item&id=88769