The article examines the formation of the institution of biys in traditional Kazakh society, its socio-political and legal functions, as well as the changes it underwent in the nineteenth century under the administrative and legal reforms of the Russian Empire. The institution of biys is analyzed as an important component of the traditional system of governance in Kazakh society. The study identifies the role of biys not only in the administration of justice but also in regulating social relations, resolving internal disputes, participating in political affairs, and performing diplomatic functions. Particular attention is paid to the formation of the social authority of biys, the traditional principles of their selection, and the relationship between the biy court and customary law. The article also analyzes the impact of the administrative and legal reforms implemented by the Russian Empire in the Kazakh steppe during the nineteenth century on the status and functions of the institution of biys. Drawing on the changes initiated by the reforms of 1822 and 1824 and the administrative regulations adopted in the second half of the nineteenth century, the study examines the process of adapting this traditional institution of authority to the imperial system of governance. The findings indicate that, although the reforms of the imperial government did not abolish the institution of biys immediately, they gradually transformed its traditional socio-political character and sought to limit its functions primarily to local judicial matters. From this perspective, the nineteenth-century transformation of the institution of biys is interpreted as part of the broader process of integrating the traditional governance structures of Kazakh society into the administrative system of the Russian Empire.

MADEN A.T.

Candidate of historical sciences, associate professor, K. Zhubanov Aktobe regional university, Aktobe, Kazakhstan.

E-mail: amaden@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0003-4498-8105

MUSTAFINA ZН.D.

PhD, senior lecturer, K. Zhubanov Aktobe regional university, Aktobe, Kazakhstan.

E-mail: zhmustafina@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0002-2705-8443

1. Валиханов Ч.Ч. Записка о судебной реформе. Суд биев в древней народной форме //
2. Собрание сочинений в 5-ти томах. Т. 4. – Алма-Ата, 1985. – 461 с. - 77–104 бб.
3. Абай. Екі томдық шығармалар жинағы. 2 том. – Алматы, 1986. – 200 б.
4. Құдайбердіұлы Ш. Би һәм билік туралы / Қазақ. – Алматы, 1994. – 176 б.
5. «Қазақ» газеті. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. – 560 б.
6. Байтұрсынов А. Тағы да народный сот хақында / Ақ жол: өлеңдер мен тәржімелер,
7. публистикалық мақалалар және әдеби зерттеу. – Алматы: Жалын, 1991. – 460 б.
8. Зиманов С.З. Общественный строй казахов первой половины XIX в. – Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1958. – 296 с.
9. Бекмаханов Е. Казахстан в 20-40-х годах ХІХ в. – Алма-Ата, 1992. – 400 с.
10. Аполлова Н.Г. Присоединение Казахстана к России в 30-х годах ХVІІІ в. – Алма-Ата, 1948. – 255 с.
11. Вяткин М. Батыр Срым. – Алматы: Санат, 1998. – 344 с.
12. Оразбаева А.И. Қазақ қоғамындағы билер институты: тарихи бастаулары, орны және рөлі (ХVІІІ ғ.). Тарих ғыл. кандидаты ғылыми дәр. алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. – Алматы, 1998. – 30 б.
13. Устав о сибирских киргизах. 22 июня 1822 г. / Материалы по истории политического строя Казахстана. Том 1. – Алма-Ата, 1960. – 440 с. – С. 93-109.
14. Положение об управлении Оренбургскими казахами. 14 июня 1844 г. / Материалы по истории политического строя Казахстана. Том 1. – Алма-Ата, 1960. – 440 с. – С. 216-226.
15. Утвержденное положение Сибирского комитета о распространении на казахов Сибирского ведомства общих законов Российской империи. 19 мая 1854 г. / Материалы по истории политического строя Казахстана. Том 1. – Алма-Ата, 1960. – 440 с. – С. 183-186.
16. Временное положение об управлении в Уральской, Тургайской, Акмолинской и Семипалатинской областях. 21 октября 1868 г. / Материалы по истории политического строя Казахстана. Том 1. – Алма-Ата, 1960. – 440 с. – С. 323-340.
17. Положение об управлении Акмолинской, Семипалатинской, Семиреченской, Уральской и Тургайской области. 25 марта 1891 г. / Материалы по истории политического строя Казахстана. Том 1. – Алма-Ата, 1960. – 440 с. – С. 387-399.
18. Арын М.Ғ. Хан атаулының қазығы, қара бұқараның азығы // Саясат, 1996. - №12. – 71-73 бб.
19. Артықбаев Ж.О. Қазақ этнографиясы: этнос және қоғам. ХVІІІ ғ. – Қарағанды, 1995. – 266 б.
20. Қозыбаев М. Жауды шаптым ту байлап. – Алматы, 1994. – 192 б.

institution of biys, traditional Kazakh society, biy court, customary law, Russian Empire, administrative reforms, legal reforms, colonial administration