ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ЗИЯТКЕРЛІК КАПИТАЛДЫ БАҒАЛАУ: ТЕОРИЯ МЕН ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕ АРАСЫНДАҒЫ АЛШАҚТЫҚТЫ ЖОЮ

Жарияланды 2026-09-30
ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ Нөмір 85 № 3 (2026)
Том 85 № 3 2026
Авторлар:
  • ЧЖУ Ц.
  • РУЗИЕВА Э.
PDF (English)

Бұл мақаланың мақсаты зияткерлік капиталды өлшеуге байланысты мәселелерді зерттеу және теориялық негіздер мен практикалық қолдану арасындағы алшақтықты жою жолдарын талдау болып табылады.

Негізгі міндет-зияткерлік капиталды бағалаудың қолданыстағы тәсілдерін жүйелеу, олардың күшті және әлсіз жақтарын анықтау, сондай-ақ білім негізінде жұмыс істейтін қазіргі экономикадағы материалдық емес активтерді бағалау құралдарын жақсарту бағыттарын анықтау.

Зерттеу интеллектуалды капиталды адам, құрылымдық және тұтынушылық компоненттерді қамтитын көп қырлы құрылым ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін салыстырмалы және жүйелік талдау әдістерін қолданады.

Зерттеу нәтижелері қолданыстағы модельдердің айтарлықтай теориялық әлеуетіне қарамастан, яғни оларды практикалық қолдану күрделі есептеулермен, индикаторларды стандарттаумен шектелген және бағалаудың бірыңғай тәсілінің болмауымен қиындағанын көрсетеді. Мақалада сандық және сапалық өлшеу әдістерін біріктіру және модельдерді бизнестің цифрлық трансформация жағдайларына бейімдеу қажеттілігі негізделеді.

Бұл зерттеудің өзектілігі ұйымның бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін материалдық емес активтердің маңыздылығының артуына, сондай-ақ басқару мен қаржылық есептіліктің ашықтығын арттыру қажеттілігіне байланысты. Зерттеу нәтижелері стратегиялық басқаруды оңтайландыруға және зияткерлік капиталды бағалаудың жетілдірілген құралдарын құруға негіз бола алады.

ЧЖУ Ц.

Әл-Фараби бизнес мектебінің 2 курс докторанты, Әл-Фараби  бизнес мектебі, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы қ., Қазақстан

E-mail: zdongdong@mail.ru, https://orcid.org/0009-0001-9034-6341

РУЗИЕВА Э.

PhD, доцент, Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан

E-mail: earuzieva@gmail.com, https://orcid.org/0000-0001-9120-7776

  1. Paoloni P, Modaffari G, Ricci F, Della Corte G «Intellectual capital between measurement and reporting: a structured literature review». Journal of Intellectual Capital, 2023, Vol. 24 № 1 pp. 115–176, DOI: https://doi.org/10.1108/JIC-07-2021-0195 DOI: https://doi.org/10.1108/JIC-07-2021-0195
  2. Jardon C. M., Martinez-Cobas X. Measuring intellectual capital with financial data // PloS one. – 2021. – Т. 16. – № 5. – P. e0249989. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0249989
  3. Ren C. et al. Innovation and firm performance: the moderating role of intellectual capital among chinese companies//Asian Academy of Management Journal of Accounting & Finance. – 2023. – Т. 19. – № 1. DOI: https://doi.org/10.21315/aamjaf2023.19.1.6
  4. Mukaro C. T., Deka A., Rukani S. The influence of intellectual capital on organizational performance // Future business journal. – 2023. – Т. 9. – № 1. – P. 31. DOI: https://doi.org/10.1186/s43093-023-00208-1
  5. Indiran L. et al. Intellectual capital and innovation capability: a conceptualization of organisation performance measurement through literature review // International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. – 2021. – Т. 11. – № 6. – P. 1842-1852. DOI: https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v11-i6/9845
  6. Ikbal A. The Influence of Intellectual Capital and Capital Structure on Financial Performance // Ilomata International Journal of Tax and Accounting. – 2023. – Т. 4. – № 4. – P. 913-927. DOI: https://doi.org/10.52728/ijtc.v4i4.959
  7. Del Gesso C. et al. A bibliometric analysis of intellectual capital research in the hospitality and tourism business setting // International Journal of Hospitality Management. – 2024. – Т. 119. – P. 103713. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2024.103713
  8. Ahmed M Al Ramahi, Amanda Davies, Faisal Al Kaabi, Measuring the impact of intellectual capital performance management indicators through the lens of organizational capital: A Police Agency case study, Policing: A Journal of Policy and Practice, Volume 17, 2023, paad050, https://doi.org/10.1093/police/paad050 DOI: https://doi.org/10.1093/police/paad050
  9. Zhiyi W. Measurement and Reporting of Intellectual Capital //Journal of Economic Insights. – 2025. – Т. 2. – № 2. – P. 52-65. DOI: https://doi.org/10.70693/jei.v2i2.1362
  10. Zheng, S. Integrating Intellectual Capital into Enterprise Valuation: A Framework for the Knowledge Economy.Simen Owen Academic Proceedings Series, 2025, 2, 151-159.
бизнес тиімділігі, бизнестің тұрақты дамуы, еңбек өнімділігі, зияткерлік капитал, кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігі, корпоративтік тиімділік, экономикалық құны