Бұл мақала «Сабын - қарапайым зат па, әлде химиялық қару ма?» тақырыбын жан-жақты қарастыруға арналған. Жобаның негізгі мақсаты - сабынның химиялық табиғатын, тазарту механизмін және адам ағзасына әсерін ғылыми тұрғыдан талдау арқылы оның шынайы мәнін анықтау. Теориялық бөлімде сабынның май қышқылдарының тұздары екені, оның молекуласының гидрофильді және гидрофобты бөліктерден тұратыны, сондай-ақ мицелла түзу арқылы майлы ласты кетіретіні қарастырылды. Сонымен қатар сабынның микроағзалардың липидті қабықшасына әсер ету ерекшелігі және сілтілі ортасының теріге ықпалы талданды.Эксперименттік бөлімде сабынның қасиеттерін анықтау үшін қарапайым, бірақ көрнекі тәжірибелер жүргізілді. Бұрыш пен су арқылы жасалған тәжірибеде сабынның судың беткі керілуін төмендететіні байқалды, нәтижесінде бөлшектердің шетке қарай таралуы тіркелді. Ал су мен май қоспасына сабын ерітіндісін қосу арқылы майдың эмульсиялану процесі зерттеліп, оның ұсақ бөлшектерге бөлініп, суда тұрақты күйде сақталатыны анықталды. Зерттеу нәтижелері сабынның тек қарапайым тұрмыстық құрал емес, химиялық белсенді зат екенін көрсетті. Ол майды ыдыратып, микроағзалардың құрылымына әсер етеді, бірақ адамға зиян келтіруге бағытталған зат болып табылмайды. Сондықтан сабынды химиялық қару ретінде қарастыру дұрыс емес, алайда оның әсер ету механизмі күрделі химиялық процестерге негізделген.

АБУБЕКИРОВ М.А.

Студент, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail: abubakirovmyrzabek457@gmail.com, https://orcid.org/0009-0001-5685-545X

ҚАРATАЕВА Ұ.Ә.

PhD, аға оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қаласы, Қазақстан

Е-mail: u.karatayeva@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0001-7253-0527

1. Mishra D. P. Preparation of soap using different types of oils and exploring its properties. - 2023
2. Atolani O., Olabiyi E. T., Issa A. A., Azeez H. T., Onoja E. G., Ibrahim S. O., Zubair M. F., Oguntoye O. S., Olatunji G. A. Green synthesis and characterisation of natural antiseptic soaps from the oils of underutilised tropical seeds // Sustainable Chemistry and Pharmacy. - 2016. - Vol. 4. - P. 32-39.https://doi.org/10.1016/j.scp.2016.07.006 DOI: https://doi.org/10.1016/j.scp.2016.07.006
3. Kogawa A. C. et al. Synthetic detergents: 100 years of history //Saudi pharmaceutical journal. - 2017. - Т. 25. - №. 6. - С. 934-938.http://dx.doi.org/10.1016/j.jsps.2017.02.006 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jsps.2017.02.006
4. Navare B., Thakur S., Nakle S. A review on surfactants: Role in skin, irritation, SC damage, and effect of mild cleansing over damaged skin //Int. J. Adv. Res. Ideas Innov. Technol. - 2019. - Т. 5. - С. 1077-1081.
5. Jabr F. Why soap works //New York Times, Health section, online edition. - 2020. - Т. 13.
6. Ijaz M. K. et al. Soap, water, and severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): an ancient handwashing strategy for preventing dissemination of a novel virus //PeerJ. - 2021. - Т. 9. - С. e12041. https://doi.org/10.7717/peerj.12041 DOI: https://doi.org/10.7717/peerj.12041
7. Jensen D. A. et al. Quantifying the effects of water temperature, soap volume, lather time, and antimicrobial soap as variables in the removal of Escherichia coli ATCC 11229 from hands // Journal of food protection. - 2017. - Т. 80. - №. 6. - С. 1022-1031.https://doi.org/10.4315/0362-028X.JFP-16-370 DOI: https://doi.org/10.4315/0362-028X.JFP-16-370
8. Seweryn A. Interactions between surfactants and the skin-Theory and practice //Advances in colloid and interface science. - 2018. - Т. 256. - С. 242-255.https://doi.org/10.1016/j.cis.2018.04.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cis.2018.04.002
9. Khosrowpour Z. et al. Effects of four soaps on skin trans‐epidermal water loss and erythema index // Journal of cosmetic dermatology. - 2019. - Т. 18. - №. 3. - С. 857-861.https://doi.org/10.1111/jocd.12758 DOI: https://doi.org/10.1111/jocd.12758
10. Achaw O. W., Danso-Boateng E. Soaps and detergents //Chemical and process industries: With examples of industries in Ghana. - Cham : Springer International Publishing, 2021. - С. 1-37.https://doi.org/10.1007/978-3-030-79139-1_1 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-79139-1_1
11. Leong R. W., Mitrev N., Ko Y. Hygiene hypothesis: is the evidence the same all over the world? // Digestive diseases. - 2016. - Т. 34. - №. 1-2. - С. 35-42.https://doi.org/10.1159/000442922 DOI: https://doi.org/10.1159/000442922
12. Ross I. et al. Effectiveness of handwashing with soap for preventing acute respiratory infections in low-income and middle-income countries: a systematic review and meta-analysis //The Lancet. - 2023. - Т. 401. - №. 10389. - С. 1681-1690.https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)00021-1 DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)00021-1
13. Sakkaravarthi V. History of soap // Cosmoderma. - 2022. - Т. 2.https://doi.org/10.25259/CSDM_152_2022 DOI: https://doi.org/10.25259/CSDM_152_2022
14. Ogunbiyi A., Enechukwu N. A. African black soap: Physiochemical, phytochemical properties, and uses // Dermatologic therapy. - 2021. - Т. 34. - №. 3. - С. e14870.https://doi.org/10.1111/dth.14870 DOI: https://doi.org/10.1111/dth.14870