Қазіргі әлемде цифрландыру қоғамдық дамудың ажырамас бөлігіне айналды. Технология өмірдің барлық салаларына – білім, экономика, денсаулық сақтау, мемлекеттік басқаруға енеді. Цифрлық орта адам құқықтарын іске асыру, ақпарат алу, қоғамдық процестерге қатысу үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастырады. Алайда, сонымен бірге азаматтардың цифрлық ресурстарға, қызметтерге және білімге тең емес қол жетімділігінде көрінетін цифрлық теңсіздік мәселесі күшейе түсуде. Бұл теңсіздік цифрлық дәуірдегі әділеттілік пен теңдікке төнетін негізгі қауіптердің біріне айналуда.

Сандық теңсіздік әлеуметтік топтар, аймақтар мен елдер арасындағы Интернетке қол жетімділік деңгейіндегі, сандық құрылғылардағы және оларды пайдалану дағдыларындағы айырмашылықта көрінеді. Оның көп қабатты табиғаты бар: техникалық, білім беру және әлеуметтік-экономикалық. Кейбір аймақтарда цифрлық инфрақұрылымның жоғары сапасы, кең жолақты интернет және цифрлық сауаттылықтың жоғары деңгейі байқалады, ал басқаларында тұрақты байланыс пен заманауи технологияларға қол жетімділік жоқ. Қазақстанда цифрлық экономиканың белсенді дамуына және ұлттық бағдарламалардың енгізілуіне қарамастан, ірі қалалар мен ауылдық аумақтар арасында айтарлықтай айырмашылықтар сақталуда. Шағын елді мекендерде тұрақты интернет байланысы жоқ, ал халықтың цифрлық сауаттылығы төмен болып қалады. Бұл мемлекеттік қызметтерді алу, Қашықтықтан оқытуға қатысу, ақпаратқа қол жеткізу және жаңа цифрлық кәсіптерге жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін шектейді. «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының дамуына қарамастан, халықтың бір бөлігі, әсіресе шалғай өңірлерде Интернетке қол жеткізуде қиындықтарға тап болып отыр. Нәтижесінде әлеуметтік оқшауланудың жаңа түрі пайда болады, онда адамдар өз құқықтарын толық жүзеге асыра алмайды және цифрлық ортаның артықшылықтарын пайдалана алмайды.

Қазіргі әлемдегі цифрлық теңсіздік тақырыбының өзектілігі технологиялардың қарқынды дамуымен және қоғамның жаңа цифрлық шындыққа көшуімен байланысты, мұнда ақпарат, Білім және ресурстарға қол жетімділік әлеуметтік интеграцияның негізгі факторларына айналады. Зерттеу нәтижесінде цифрлық теңсіздік пен құқықтық салдарлар анықталды

Мақаланың қорытындысы: қазіргі қоғамда цифрлық теңсіздік негізгі әлеуметтік және құқықтық мәселелердің біріне айналуда. Цифрлық теңсіздіктің құқықтық салдарын зерттеу ол қауіпсіз цифрлық қоғам құру жолдарын анықтауға мүмкіндік береді.

МАКСИМЕНКО Е.И.

Педагогика ғылымдарының кандидаты, заң факультеті деканының орынбасары, сот және прокурорлық-тергеу қызметін ұйымдастыру кафедрасының доценті, В.А. Бондаренко атындағы Орынбор мемлекеттік университеті, Орынбор қ. Ресей Федерациясы.

E-mail: maksimenko_@inbox.ru, https://orcid.org/0000-0001-6121-1061

1. Buryanov M.S. Cifrovye prava cheloveka v usloviyax globalnyx processov teoriya i praktika realizacii. Monografiya. M. Rusajns 2022. 148 s.
2. Buryanov S.A. Buryanov M.S. Novye ugrozy globalnoj bezopasnosti i perspektivy razvitiya mezhdunarodnogo prava. Evrazijskij yuridicheskij zhurnal. 11(150) 2020. S. 35–40.
3. Ivaneev S.V. Gumanizaciya obrazovaniya kak istochnik osvoeniya i razvitiya chelovecheskogo kapitala. Chelovecheskij kapital. 2015. 5(77). S. 123–127.
4. Problemy realizacii svobody sovesti v sovremennoj Rossii i mire. Monografiya. Moskva Rusajns 2020. 146 s.
5. Farxutdinov I.Z. Mezhdunarodnoe pravo v usloviyax globalizacii. Pravo i politika. 2003. 8. C. 141–149.
6. Celi v oblasti ustojchivogo razvitiya. Neravenstvo eto ne prigovor. E"lektronnyj resurs. URL https://news.un.org/ru/story/2020/01/1371001 (data obrashheniya 21.01.2022).
7. Shapovalov N.I. Pravovaya priroda organov politicheskoj kooperacii ix mesto i rol v sisteme organov Evropejskogo Soyuza. Vestnik Moskovskogo gosudarstvennogo oblastnogo universiteta. Seriya Yurisprudenciya. 2012. 3. S. 34–40.