Жұмыста өндірістік жағдайда барабанды кептіруге дейін және кейін Шұбаркөл арнайы коксының ылғалдылығы мен гранулометриялық құрамын зерттеу нәтижелері ұсынылған. Кокстың бастапқы ылғалдылығы кептіру барабанына кірер алдында таспалы конвейерден алынған сынамалар бойынша, сондай-ақ аспирациялық шаңды қайтаруды ескере отырып, барабаннан шыққаннан кейін анықталды. Бастапқы арнайы кокстың ылғалдылығы 13,3–13,7 % құрайтыны және мәндерінің аз ғана ауытқумен сипатталатыны анықталды, бұл материал сапасының тұрақтылығын көрсетеді. Барабанды кептіруден кейін кокстың ылғалдылығы 4,1–5,5 %-ға дейін төмендейді, бұл ылғал мөлшерінің шамамен үш есе азаюына сәйкес келеді. Құрғақ електік талдау әдісімен гранулометриялық құрамға талдау жүргізіліп, кептіру процесі кептіру барабанындағы механикалық әсердің нәтижесінде ұсақ және шаңтәрізді фракциялар үлесінің артуымен және гранулометриялық құрамның елеулі қайта бөлінуімен қатар жүретіні көрсетілді. Сонымен қатар арнайы кокстың аспирациялық шаңының ылғалдылығы төмен (шамамен 1 %) екені анықталды және оның кептірілген материал ағынына қайта қосылуы жалпы ылғалдылықтың айтарлықтай артуына әкелмейтіні белгіленді. Алынған нәтижелер барабанды кептіру режимдерін оңтайландыруға және металлургиялық технологиялық процестерде шаң түзілуін азайту шараларын әзірлеуге пайдаланылуы мүмкін.

СҮЛЕЙМЕН Б.Т.

PhD, аға оқытушы, металлургия және тау-кен ісі кафедрасы, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: bakytsuleimen@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-9306-1045

ХУСАИНОВ С.А.

Магистрант, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: serik.husainov@erg.kz, https://orcid.org/0009-0007-1282-4292

СҚАҚ М.Қ.

Студент, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: marlenskak12@gmail.com, https://orcid.org/0009-0008-7316-7414

АҚАНОВ Д.М.

Студент, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: daniarakanov222@gmail.com, https://orcid.org/0009-0006-5166-8686

АБЫЛАЙ Ж.А.

Студент, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: abylaiwantumarov@gmail.com, https://orcid.org/0009-0008-0389-5707

1. Mizin V.G., Serov G.V. Uglerodistye vosstanoviteli dlya ferrosplavov. – M.: Metallurgiya, 1980. – 272 s.
2. Pluzhnikov A.I., Mirko V.A., Turchenkova L.M., Vlasova Z.A., Titovskoj I.P. Opyt ispol'zovaniya nespekayushchihsya uglej v shihtah dlya koksovaniya // Koks i himiya. – 1993. – № 5. – S. 2–3.
3. Nikitin G.M., Kalyakparov A.G. Osnovy kompleksnogo podhoda pri poluchenii konkurentosposobnoj produkcii dlya predpriyatij chyornoj metallurgii // Nauka i tekhnika Kazahstana. – 2005. – № 3. – S. 85–89.
4. Strahov V.M. Nauchnye i proizvodstvennye aspekty polucheniya special'nyh vidov koksa dlya elektrotermicheskih proizvodstv // Koks i himiya. – 2008. – № 9. – S. 44–49.
5. Kim V.A., Tolymbekov M.Z., Privalov O.E., Osipova L.V., Kudarinov S.K. Uglerodsoderzhashchie vosstanoviteli dlya proizvodstva ferrosplavov // Steel in Translation. – 2010. – T. 40, № 10. – S. 918–922. https://doi.org/10.3103/s0967091210100128
6. Dzhurkanov ZH.K., Najmanbaev M.A., Lohova N.G., Kvyatkovskaya M.N., Barktova B.N. Sravnitel'nyj analiz effektivnosti ispol'zovaniya razlichnyh uglerodistyh vosstanovitelej pri karbotermicheskom vosstanovlenii oksidnyh soedinenij zheleza i titana // Kompleksnoe ispol'zovanie mineral'nogo syr'ya. – 2017. – № 1. – S. 23–28.
7. Nurmuhanbetov ZH., Privalov O., Prokop'ev L. Vosstanovimost' i elektricheskoe soprotivlenie uglerodistyh materialov v processah vyplavki ferrosplavov // Trudy XIII Mezhdunarodnogo kongressa po ferrosplavam (INFACON XIII), Almaty, 9–13 iyunya 2020 g. – S. 479–488.
8. Kim V.A., Trebuhova T.A., Bivojno D.G. Sravnitel'nyj analiz tekhnologicheskih parametrov podgotovki shihty dlya pryamogo vosstanovleniya zheleza iz nekotoryh zheleznyh koncentratov s razlichnymi vosstanovitelyami // Kompleksnoe ispol'zovanie mineral'nogo syr'ya. – 2017. – № 1. – S. 34–40.
9. Pavez T., Vasil'chenko G., Konstantinov S. Vliyanie davleniya na effektivnuyu teploprovodnost' i elektricheskoe soprotivlenie koksa // Koks i himiya. – 2014. – T. 57. – S. 112–116.
10. Safonov A.A., Mausymbaeva A.D., Portnov V.S., Parafilov V.I., Korobko S.V. Analiz vozmozhnosti ispol'zovaniya uglej SHubarkol'skogo mestorozhdeniya pri vyplavke tekhnicheskogo kremniya // Ugol'. – 2019. – № 2. – S. 68–72. http://doi.org/10.18796/0041-5790-2019-2 68-72
11. Strahov V.M. Kachestvo i potrebitel'skie svojstva slancev SHubarkol'skogo mestorozhdeniya Kazahstana // Koks i himiya. – 2020. – T. 63, № 1. – S. 5–20. https://doi.org/10.3103/S1068364X20010081
12. Bajsanov S.O., Bajsanov A.S., Isagulov A.Z., Esengaliev D.A., Ospanov N.I. Razrabotka tekhnologii vyplavki rafinirovannogo ferromarganca s ispol'zovaniem special'nyh kompleksnyh vosstanovitelej // Izvestiya. CHyornaya metallurgiya. – 2018. – T. 61, № 9. – S. 689–694. DOI: 10.17073/0368-0797-2019-9-689-694
13. Parafilov V.I., Amangel'dykyzy A., Portnov V.S., Kopobaeva A.N., Mausymbaeva A.D. Geohimicheskaya specializaciya uglej SHubarkol'skogo mestorozhdeniya // Naukovij vіsnik Nacіonal'nogo gіrnichogo unіversitetu. – 2020. – № 5. – S. 5–10. DOI: 10.33271/nvngu/2020-5/005
14. Ul'eva G.A., Kim V.A. Metody opredeleniya poristosti special'nogo koksa // Koks i himiya. – 2012. – T. 55, № 5. – S. 167–171. DOI: 10.3103/S1068364X12050092.
15. Aubakirov A., Kalyakparov A., Tolymbekova L. Opredelenie kachestva special'nogo koksa v rezul'tate termicheskoj obrabotki uglya SHubarkol'skogo mestorozhdeniya // Kompleksnoe ispol'zovanie mineral'nogo syr'ya. – 2023. – № 3 (326). – S. 96–106. https://doi.org/10.31643/2023/6445.33
16. Ul'eva G.A. Sravnenie elektricheskogo soprotivleniya tvyordyh uglerodistyh vosstanovitelej // Koks i himiya. – 2025. – T. 68, № 5. – S. 426–430.

арнайы кокс, барабанды кептіру, ылғалдылық, гранулометриялық құрам, шаң