Мақалада Ақтөбе ферроқорытпа зауыты аумағында құрамында хром мөлшері жоғары (12%-ға дейін) шламдардың жиналу мәселесі қарастырылады, бұл экологиялық және өндірістік тәуекелдер туындатады. Мәселені шешу ретінде шламдарды КПФШ-50 отырғызу кешенінің жабдығында қайта өңдеу арқылы құрамында кемінде 40% хромы бар металлоконцентрат алу ұсынылады.

Жоғары көміртекті феррохромның металлоконцентратын (МФХ) балқыту бойынша №1 балқыту цехында №39 пеште тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтар (ТӨС) жүргізілді. Сынақ барысында 398 тонна МФХ балқытылып, нәтижесінде 223,26 тонна тауарлық жоғары көміртекті феррохром (ЖКФХ) алынды, бұл кезде хромның металлға шығымы 92%-дан асты.

МФХ құрамындағы бастапқы хром мөлшеріне байланысты балқыту материалдық баланстары, сондай-ақ электр энергиясының, электродтардың, отқа төзімді материалдардың, шикізат пен қосымша материалдардың меншікті шығындарын қамтитын негізгі технологиялық көрсеткіштер ұсынылған.

Деректерді талдау пештің бос тұрып қалуын және қуат шығындарын азайту арқылы процестің тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін резервтердің бар екенін көрсетті. Зерттеу нәтижелері шламдарды қайта өңдеу технологиясын өнеркәсіптік деңгейде енгізу мүмкіндігін дәлелдейді, бұл өндірістің экологиялық және экономикалық тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

БИСЕНБИН М.А.

Магистрант, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: Malik.Bisenbin@erg.kz, https://orcid.org/0009-0007-1706-7542

ШАБАНОВ Е.Ж.

PhD, қауымдастырылған профессор, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: yshabanov@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0001-6902-1211

ЖУМАГАЛИЕВ Е.У.

Техника ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: yzhumagaliyev@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0003-2227-0661

УРАЗГАЛИЕВА А.Н.

Зертханашы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: a.urazgaliyeva@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0009-0008-2989-9327

1. Острецова И.С. Влияние состава и свойств шлаков углеродистого феррохрома на степень извлечения хрома. Хромистые ферросплавы: сб.науч. тр. МЧМ, НИИ металлургии. Москва, 1986. с.48-53.
2. Кадарметов Х.Н. Шлаки углеродистого феррохрома и ферросиликохрома. Производство ферросплавов: сб. науч. Тр. МЧМ, «Металлургия». М., 1978. с.89-99.
3. Чернякова Р.М., Кайынбаева Р.А., Султанбаева Г.Ш., Джусипбеков У.Ж., Кожабекoва Н.Н. Извлечение хрома из шлаков феррохромного производства сернокислотным методом. Химический журнал Казахстана. 2024, №2. с. 5-14.
4. Джундибаев М.К. Мырзағалиев А.А. Обзор методов окускования хромсодержащих пылей и шлама газоочисток при выплавке феррохрома. Вестник Актюбинского регионального университета имени К. Жубанова. 2025, том 79, №1. с. 325-241. DOI: https://doi.org/10.70239/arsu.2025.t79.n1.28
5. Tastanov Y., Serzhanova N., Ultarakova A., Sadykov N., Yerzhanova Z., Tastanova A. Recycling of Chrome-Containing Waste from a Mining and Processing Plant to Produce Industrial Products. Processes 2023, 11(6), 1659.

жоғары көміртекті феррохром, металлоконцентрат, шламдар, балқыту, қалдықтар, қайта өңдеу