Мақалада Франция мен Орталық Азия мемлекеттері (Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан) арасындағы қатынастардың 1990-жылдардағы қалыптасуы мен даму үдерісі тарихи тұрғыдан талданады. Зерттеудің мақсаты – КСРО ыдырағаннан кейінгі халықаралық тәртіптің трансформациясы аясында бұл байланыстардың қалыптасу кезеңдерін, негізгі факторлары мен динамикасын анықтау.

Зерттеу нәтижесінде авторлық үш кезеңнен тұратын кезеңдеу үлгісі ұсынылады («үш фаза»: 1991–1994, 1995–1997, 1998–1999), бұл жіктеу саяси-дипломатиялық және экономикалық маңызды оқиғаларға негізделіп бөлінген. Мақалада үкіметаралық келісімдер мен жоғары деңгейдегі ресми сапарларға қатысты мәліметтер жүйелендірілген.

Қазақстандық (отандық) тарихнамада Францияның дипломатиясы мен бизнесінің (мысалы, Total компаниясының) тығыз байланыста әрекет еткені көрсетіледі: дипломаттар мұнай компанияларының жұмыс істеуіне жағдай жасаса, ал олардың табысы өз кезегінде Францияның аймақтағы саяси ықпалын күшейтті.

Сондай-ақ Францияның мәдени дипломатиясы («жұмсақ күш») стратегиялық құрал ретінде қолданылғаны баяндалады. Бұл Францияға өзге сыртқы ойыншыларға қарағанда артықшылық берді.

1990-жылдар Франция мен Орталық Азия арасындағы ынтымақтастықтың институционалдық негіздерін қалау кезеңі болды деген қорытынды жасалады. Жаңа геосаяси жағдайларға Францияның жедел бейімделуі, экономикалық мүдделер мен мәдени ықпалды ұштастыруы оған келесі онжылдықтарда аймақта тұрақты орнын қамтамасыз етті.

ПУЖОЛЬ К.

Тарих ғылымдарының докторы, профессор, Шығыс тілдері мен өркениеттерінің ұлттық институты, Париж қ., Франция

E-mail: catherine.poujol@inalco.fr, https://orcid.org/0000-0002-7784-9964

ДИКАНБАЕВА А.М.

Әлеуметтік ғылымдар магистрі, оқытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

E-mail: a.dykanbaeva@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-5157-2047

1. Ministerstvo Evropy i inostrannyh del. Dvustoronnie otnosheniya (Kazahstan) [Elektronnyj resurs]. URL: diplomatie.gouv.fr/ru/dossiers-pays/kazakhstan/relations‑bilaterales/ (data obrashcheniya: 20.08.2025 g).
2. Vizit Mitterana v Kazahstan // Kommersant. - 1993. - № 179 (402) - 18.09.1993.
3. Sredneaziatskoe turne prezidenta Francii // Kommersant. - 1994. - № 76 (544) - 27.04.1994.
4. Postanovlenie Kabineta Ministrov Respubliki Uzbekistan «O podgotovke i provedenii gosudarstvennogo vizita Prezidenta Francii Fransua Mitterana v Respubliku Uzbekistan» // Postanovlenie Kabineta Ministrov Respubliki Uzbekistan ot 15 fevralya 1994 goda № 73. - Tashkent, 1994.
5. Conférence de presse conjointe de MM. François Mitterrand, Président de la République, et Noursoultan Nazarbaev, Président de la République du Kazakhstan, sur le développement des relations économiques et les investissements français au Kazakhstan et la limitation de l'armement nucléaire, Almaty, 17 septembre 1993 // Site officiel de la Présidence de la République française. — Mode d'accès : https://www.elysee.fr/francois-mitterrand/1993/09/17/conference-de-presse-conjointe-de-mm-francois-mitterrand-president-de-la-republique-et-noursoultan-nazarbaev-president-de-la-republique-du-kazakhstan-sur-le-developpement-des-relations-economiques-et-les-investissements-francais-au-kazakhstan-et-la-l, free. - Date of request: August 23, 2025
6. France and Uzbekistan // Ministry for Europe and Foreign Affairs (France). - Mode d'accès: https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/uzbekistan/france-and-uzbekistan-65051, free. - Date of request: 25. 08. 2025 y.
7. Mitterrand ends trip to Turkmenistan // UPI. 1994. 28 apr. URL: https://www.upi.com/Archives/1994/04/28/Mitterrand-ends-trip-to-Turkmenistan/9895767505600/ (Date of request: 27.09.2025 y)
8. Laruelle M. La politique étrangère du Kazakhstan en 1991-1995: formation et priorités // Central Asia and the Caucasus. - 2018. - Vol. 21. No. 2. - P. 45–67. DOI: 10.1111/caac.12123
9. Francizaciya // Frwiki.wiki. - URL: https://ru.frwiki.wiki/wiki/Francisation (data obrashcheniya: 10.08.2025 g).
10. Centr diplomaticheskih arhivov v Nante. Fond «Posol'stvo Francii v Kazahstane (Alma-Ata): 1992–1999» [Elektronnyj resurs]. URL: https://archivesdiplomatiques.diplomatie.gouv.fr/ark:/14366/4wvsqltkhrx2 (data obrashcheniya: 16.08.2025 g).