Осы мақалада Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясындағы зейнетақымен қамсыздандыру саласын реттейтін жұмыс істеу тетіктерін, институционалдық құрылымын және ұлттық заңнамалық базасын кешенді компаративті талдау ұсынылған. Зерттеу аясында посткеңестік кезеңде түбегейлі өзгерістерден өткен екі мемлекеттің зейнетақы жүйелерінің қазіргі заманғы архитектураларының құрылымдық-функционалдық ерекшеліктері егжей-тегжейлі қарастырылады.

Жұмыста зейнетақы жинақтарының қалыптасу процестерін сыни талдауға, мемлекеттің әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі ретіндегі рөлін саралауға, сондай-ақ халықтың қартаюы, депопуляциялық коэффициенттердің төмендеуі және жұмыспен қамту құрылымының деформациясы сияқты жаһандық демографиялық сын-қатерлер жағдайында ұлттық жүйелердің ұзақ мерзімді қаржылық және актуарлық тұрақтылығын бағалауға ерекше назар аударылды. Авторлар екі елдің зейнетақы модельдерінің негізгі әр түрлі параметрлерін анықтайды және теориялық тұрғыдан негіздейді. Атап айтқанда, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) шоттарды дербестендіру және тікелей мемлекеттік субсидиялауды барынша азайту қағидаттарына негізделген Қазақстан Республикасының ынтымақтастықтан көп компонентті жинақтаушы зейнетақы моделіне дәйекті көшу ерекшелігі зерттелуде. Осы векторға қарсы Ресей Федерациясының тәжірибесі талданады, ол құқықтарды есепке алудың балдық әдістемесі негізінде Ресейдің әлеуметтік қорының (СФР) қамқорлығымен жұмыс істейтін бірлескен компоненттің басым мәні бар бөлу-жинақтау (аралас) жүйесін сақтайды. Компаративті тәсіл негізінде авторлар модельдердің әрқайсысының күшті және әлсіз жақтарын жүйелеп, олардың макроэкономикалық тұрақсыздыққа бейімделу дәрежесін анықтады, сондай-ақ нормативтік-құқықтық реттеуді жетілдіру бойынша ғылыми негізделген ұсыныстар ұсынды. Зерттеудің практикалық маңыздылығы өтпелі экономикасы бар мемлекеттерде ұзақ мерзімді әлеуметтік жоспарлаудың ұлттық стратегияларын оңтайландыру үшін алынған тұжырымдарды экстраполяциялау мүмкіндігінде жатыр.

САУТБАЕВА С.Б.

Заң ғылымдарының магистрі, аға оқытушы, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: Salt_1979@mail.ru, https://orcid.org/0000-0003-0726-5477

МАКСИМЕНКО Е.И.

Педагогика ғылымдарының кандидаты, заң факультеті деканының орынбасары, сот және прокурорлық-тергеу қызметін ұйымдастыру кафедрасының доценті, В.А. Бондаренко атындағы Орынбор мемлекеттік университеті, Орынбор қ. Ресей Федерациясы.

E-mail: _maksimenko_@inbox.ru, https://orcid.org/0000-0001-6121-1061 

1. Конституция Республики Казахстан. 30 августа 1995 г. (с изменениями и дополнениями).
2. Постановление Правительства Республики Казахстан от 30 июня 2023 года № 521 «Об утверждении Правил осуществления пенсионных выплат, сформированных за счет обязательных пенсионных взносов».
3. Постановление Правительства Республики Казахстан от 30 июня 2023 года № 525 «Об утверждении Правил и сроков исчисления, удержания (начисления) и перечисления обязательных пенсионных взносов...».
4. Социальный кодекс Республики Казахстан от 20 апреля 2023 г.
5. Закон Республики Казахстан «О государственном регулировании, контроле и надзоре финансового рынка и финансовых организаций» от 4 июля 2003 года № 474-II.
6. Федеральный закон от 28.12.2013 № 400-ФЗ «О страховых пенсиях».
7. Федеральный закон от 15.12.2001 № 167-ФЗ «Об обязательном пенсионном страховании в Российской Федерации».
8. Федеральный закон от 28.12.2013 № 424-ФЗ «О накопительной пенсии».
9. Федеральный закон от 07.05.1998 № 75-ФЗ «О негосударственных пенсионных фондах».
10. Федеральный закон от 10.07.2023 № 299-ФЗ «О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации».
11. Федеральный закон от 03.10.2018 № 350-ФЗ «О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации по вопросам назначения и выплаты пенсий».
12. Абрамов А. Е. Пенсионные системы стран СНГ: сравнительный анализ: монография. М.: «Дело», 2022. – 312 с.
13. Аймагамбетов Е. Б. Социальная модернизация пенсионной системы Казахстана: актуальные вопросы и решения. // Экономика: стратегия и анализ. - 2023. - № 2 (18). - С. 45-58.
14. Гурвич Е. Т. Развитие пенсионной системы: долгосрочные вызовы и возможные решения. // Вопросы экономики. - 2023. - № 10. - С. 5-24.
15. Мамытова А. К. Финансовая устойчивость ЕНПФ как фактор устойчивости накопительной системы. Алматы: Экономика, 2022, 180 с.
16. Роик В. Д. Архитектура пенсионных систем: мировые тенденции и российская практика. М.: «Юрайт», 2024. 415 с.
17. Соловьев А. К. Экономика пенсионных систем. - М.: «Юрайт», 2023. - 310 с.
18. Федоров Л. В. Социальное страхование и пенсионное обеспечение. – М.: Дашков и К, 2021. - 234 с.
19. Егоров Е. В. Социальное страхование. М.: «Экономист», 2023.
20. Жуириков К. К. Пенсионная система Казахстана: состояние, проблемы и перспективы. - Алматы, 2025.

зейнетақы, зейнетақымен қамсыздандыру, зейнетақы қоры, зейнетақы жүйесі, әлеуметтік қорғау, зейнетақы жинақтары, зейнетақы заңнамасы