Соңғы жылдары Қытайдың Қазақстанның мұнай-газ секторына салған инвестициялары екіжақты экономикалық ынтымақтастықтың сапалық жаңа кезеңін қалыптастырды және бұл үрдіс екі ел арасындағы стратегиялық әріптестіктің мазмұнын едәуір тереңдете түсті. Мұнай-газ саласы Қазақстан экономикасының негізгі тіректерінің бірі саналады, өйткені ол елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен 17–20%-ын және экспорттық кірістерінің 55–60%-ын қамтамасыз етеді. Сол себепті осы секторға бағытталған шетелдік инвестициялар көлемінің өзгеруі ұлттық экономиканың өсу қарқынына, бюджет түсімдеріне, жұмыспен қамтуға және макроэкономикалық тұрақтылыққа тікелей әсер етеді. Мақалада 2020–2024 жылдар аралығындағы Қытайдың Қазақстанның мұнай-газ саласына құйған тікелей шетелдік инвестицияларының көлемі, олардың жалпы ТШИ ішіндегі үлесі, сондай-ақ инвестициялық ағындардың салалық және өңірлік құрылымындағы өзгерістері жан-жақты талданады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, аталған кезеңде Қытайдың инвестициялық белсенділігі жалпы алғанда тұрақты оң динамиканы сақтап, әсіресе Қазақстанның шикізаттық бағыттағы сегменттері мен негізгі мұнай-газ өндіруші өңірлерінде айқынырақ байқалды. Сонымен қатар Қытай капиталы өндірістік тұрақтылықты сақтауға, жаңа инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға, көлік-логистикалық байланыстарды нығайтуға және энергетикалық әлеуетті кеңейтуге елеулі үлес қосты. Алайда талдау инвестициялық ағындардың салалар мен өңірлер арасында біркелкі бөлінбейтінін де аңғартты. Мұндай теңгерімсіздік ұзақ мерзімді перспективада экономиканың құрылымдық тәуекелдерін күшейтіп, жекелеген аймақтардың шамадан тыс тәуелділігін арттыруы мүмкін. Осыған байланысты Қазақстан үшін ұлттық мүдделерге сай келетін, тәуекелдерді ескеретін, теңгерімді әрі көп векторлы инвестициялық саясат жүргізудің маңызы арта түседі.

ЕРЗАТ А.

Магистрант, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail: A3688155031@outlook.com, https://orcid.org/0009-0003-3785-0471

КУРМАНАЛИНА А.А

Экономика ғылымдарының кандидаты, доцент, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail:kurmanalina@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-0012-2775

ТЛЕУБЕРГЕНОВА М.А

Магистр, аға окытушы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail: mtleybergenova@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-9360-0520

1. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы. 2024 жылғы ЖІӨ-дегі мұнай-газ секторының үлесін бөліп көрсете отырып, өндіріс әдісімен есептелген жалпы ішкі өнім. Сапа жөніндегі есеп [электронды ресурс]. 2026. URL.https://stat.gov.kz/industries/economy/national-accounts/publications/305438/?utm_source=chatgpt.com
2. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі. Астанада энергетика саласындағы Қазақстан-Қытай ынтымақтастығы талқыланды [электронды ресурс]. 2024. 28 қараша. URL. https://www.gov.kz/memleket/entities/energo/press/news/details/892594.
3. Bai Yu, Li Fubin, Fan Dalei, Shen Xue, Li Longfei. Reflections on energy cooperation under the Belt and Road Initiative triggered by the unrest in Kazakhstan. China Mining.2022. 31(3). 10–14. DOI. 10.12075/j.issn.1004-4051.2022.03.024.
4. Huang Chyi-Yun, Farole T., Diniz L.S. Advancing Urban and Regional Development in Kazakhstan: A Spotlight on the New Regions and Regional Centers [electronic resource]. Washington, DC. World. Bank, 2024. URL. https://documents1.worldbank.org/curated/en/099060925031099787/pdf/P500637-3930e854-ac8b-4fdc-8e17-81272ab2715a.pdf.
5. Қазақстан Ұлттық Банкі. Салым бағыты бойынша тікелей инвестициялар [электронды ресурс]. URL.https://nationalbank.kz/kz/news/pryamye-investicii-po-napravleniyu-vlozheniya.
6. Темирбаев Б., Загал К., Ахметжанова С. Экономические факторы привлечения прямых иностранных инвестиций в Казахстан: эмпирический анализ. Экономика и статистика. 2021. № 4.С.16–22.
7. Eurasian Development Bank. China and the Eurasian Region: Analysis of Investment Flows based on EDB Monitoring of Mutual Investments [electronic resource]. Almaty. Eurasian Development Bank, 2025. URL: https://eabr.org/en/analytics/special-reports/china-and-the-eurasian-region-analysis-of-investment-flows/.
8. Хойч А., Төлепов Ә.Е., Калиева С.С. Қазақстанның мұнай-газ саласына Қытайдан тартылған инвестициялардың қазіргі жағдайын бағалау. Education.Quality Assurance. 2024. № 3. Б.75–83. DOI: 10.58319/26170493_2024_3_75.
9. Дүйсен Ғ.М., Рахим Г.Е., Көпбосынова А.Н. Қазақстан мен Қытайдың экономикалық ынтымақтастығы: алғышарттар, факторлар мен мүмкіндіктер. Статистика, учет и аудит. 2024. № 4(95). Б. 94–107. DOI: 10.51579/1563-2415.2024.-4.08.
10. Han Nai Chao, Adambekova A.A. Kazakhstan and China in the context of economic oil and gas cooperation. Economic Series of the Bulletin of L.N. Gumilyov ENU. 2023. No. 2. P. 99–107. DOI:10.32523/2789-4320-2023-2-99-107.
11. United Nations Economic Commission for Europe. Country Analysis for Kazakhstan [electronic resource]. Geneva: UNECE, 2026. URL. https://unece.org/sites/default/files/2026-02/Kazakhstan%20Eng%20Formatted_Country%20Analysis%20for.pdf.
12. Anessova A.G., Zhumagulov Ch.B., Alibekova G.Zh., Doszhan R.D. Comparative Assessment of Regional Differences in the Dynamics of Key Economic Indicators Kazakhstan Economics: the Strategy and Practice. 2023. Vol. 18, No. 4. P.147–169. DOI: 10.51176/1997-9967-2023-4-147-169.
13. Қазбек А. Мұнай-газ саласындағы маңызды ынтымақтастық [электронды ресурс] Егемен Қазақстан. 2024. 6 шілде. URL: https://egemen.kz/article/368072-munay-gaz-salasyndaghy-manhyzdy-yntymaqtastyq
14. Қазақстан Республикасының мұнай өңдеу саласын дамытудың 2025–2040 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 21 шілдедегі № 549 қаулысы [электронды ресурс]. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2500000549.
15. «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ. ҚазМұнайГаз карбамид және полиэтилен жобалары бойынша келіссөздер жүргізді [электронды ресурс]. 2024. 22 тамыз. URL: https://www.kmg.kz/press-center/press-releases/carbamide-polyethylene/.

инвестициялық динамика, Қытай инвестициялары, мұнай-газ секторы, экономикалық тәуекелдер, энергетикалық қауіпсіздік