Смарт желілер тиімділікті арттыру, жаңартылатын энергия көздерін біріктіру және желілердің тұрақтылығын арттыру қажеттілігінен туындаған электр желілерін басқару мен пайдаланудағы трансформациялық ауысуды білдіреді. Бұл құжат энергетикалық жүйелерді модернизациялаудағы және тұрақты энергетикаға көшуге ықпал етудегі рөліне баса назар аудара отырып, зияткерлік желі технологияларына шолу жасайды. Ол смарт есептегіштерді, автоматтандырылған басқару жүйелерін және сұранысты болжау технологияларын қоса алғанда, смарт желілердің негізгі құрамдастарын көрсетеді және олардың энергияны басқаруға, электр желілерінің тұрақтылығына және жаңартылатын энергия көздерінің интеграциясына әсерін талқылайды. Қазақстан мысалында мақалада Елдің интеллектуалды электр желілік шешімдерді енгізу жөніндегі күш-жігері қарастырылады, олардың беру кезіндегі шығындарды азайту, ең жоғары жүктемелерді басқаруды жақсарту және электрмен жабдықтау сенімділігін арттыру үшін әлеуеті атап өтіледі. Зерттеу әдістемесі Қазақстанның энергетикалық жүйелеріндегі зияткерлік желілер технологияларының тиімділігін бағалау үшін энергетикалық компаниялар мен тұтынушылардың сауалнамаларының, далалық сынақтардың және имитациялық модельдеудің бастапқы деректерін біріктіреді. Нәтижелер зияткерлік желілердің операциялық тиімділікті арттыруды, көмірқышқыл газы шығарындыларын азайтуды және жаңартылатын энергия көздерінің неғұрлым кең интеграциясын қоса алғанда, елеулі артықшылықтарға ие екенін көрсетеді, бұл Қазақстанның энергетика және орнықты даму саласындағы неғұрлым кең мақсаттарына қол жеткізуге ықпал етеді. Құжатта инфрақұрылымдағы географиялық айырмашылықтар және бірнеше энергетикалық секторларды интеграциялаудың күрделілігі сияқты жалғасып жатқан проблемаларға қарамастан, зияткерлік желілер Қазақстанның энергетикалық жүйесін жаңғырту және оның цифрлық технологияларға негізделген орнықты болашаққа көшуін қолдау үшін әлеуетке ие деген қорытынды жасалады.

СЕМЕНИХИН В.В.

Педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті., Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: semenikhinvitia@mail.ru, https://orcid.org/0000-0001-5377-5641

ШИЛЬМАГАМБЕТОВА Ж.Ж.

Педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

Е-mail: zhadra_69@mail.ru. https://orcid.org/0009-0008-8780-7160

ДОГАРЬ В.А.

Магистрант, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті., Ақтөбе қ., Қазақстан

Е-mail: dogar0333@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-9162-4955

1. Амин С. М., Волленберг Б. Ф. На пути к интеллектуальной сети: энергоснабжение в 21 веке. Журнал IEEE Power and Energy, 2005, 34-41.
2. Чжоу У., Донг З. Ю. Интеллектуальные сети: обзор и перспективы их развития. Журнал электротехники и технологий, 2013, 586-593.
3. Карим М. Р. и Расул М. Г. Интеграция интеллектуальных сетей с системами возобновляемой энергетики. Обзоры возобновляемой и устойчивой энергетики, 2019, 1072-1084.
4. Министерство энергетики Республики Казахстан Энергетическая стратегия Казахстана до 2050 года. 2020 https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1200002050
5. Раза М. Х. и Ахмед С. Большие данные и машинное обучение в интеллектуальных сетях: приложения и проблемы. Журнал современных энергетических систем и чистой энергии, 2022, 712-725.
6. Евлашин С. А., Мерзин В. Е., Савельев И. Л. Развитие интеллектуальных энергораспределительных сетей. Известия МГТУ. 2013. №2 (16). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/razvitie-intellektualnyh-energoraspredelitelnyh-setey
7. Казахстанская компания по управлению электрическими сетями (KEGOC) Годовой отчет за 2022 год: Развитие энергетики и инновации. 2023. https://www.kegoc.kz/upload/iblock/68b/pwd8mvqgomgjuz2ub5kt5ci1cq1cl3mq.pdf

интеллектуалды желі, жаңартылатын энергия көздерін интеграциялау, энергия тиімділігі, желінің тұрақтылығы, сұранысты басқару, интеллектуалды есептегіштер, автоматтандырылған басқару жүйелері