Бұл мақалада блокчейн технологиялары негізінде қауіпсіз жеткізу тізбегін басқару жүйесін құрудың теориялық және практикалық аспектілері қарастырылады. Жаһандану жағдайында логистикалық процестердің күрделенуі, деректердің ашықтығы мен сенімділігіне қойылатын талаптардың күрт артуы жеткізу тізбегін басқарудың дәстүрлі әдістерінің тиімсіздігін айқындады. Осы орайда, блокчейн технологиясы орталықсыздандырылған және бұзылмайтын деректер қорын ұсына отырып, қатысушылар арасындағы сенім мәселесін шешудің перспективалы құралы ретінде қарастырылуда.

Жүйелі әдебиет шолуы, салыстырмалы талдау және нақты компаниялардың (Walmart, Maersk, IBM) кейстерін терең зерттеу нәтижесінде блокчейннің бірегей мүмкіндіктері айқындалды. Атап айтқанда, орталықсыздандырылған жазбалар реестрі өнімнің шығу тегі мен меншік құқығының ауысуын дәйекті түрде қадағалауға, смарт-келісімшарттар төлемдер мен жеткізу шарттарының орындалуын автоматтандыруға, ал IoT құрылғыларымен интеграция (температура, ылғалдылық, орналасқан жері туралы деректер) жүктердің сақталу шарттарын нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді.

Жұмыста ашық (public) және рұқсат етілген (private/permissioned) блокчейн түрлерінің ерекшеліктері талданып, олардың логистикалық салада қолдану тиімділігі салыстырылады. Сонымен қатар, гиперкітап (Hyperledger Fabric) сынды платформаларға негізделген архитектуралық модельдер, жүйенің қауіпсіздігі мен масштабталуына қатысты сын-қатерлер, сондай-ақ қолданыстағы халықаралық стандарттармен және нормативтік талаптармен үйлесімділік мәселелері терең талқыланады.

Алынған нәтижелер блокчейн технологиясы жеткізу тізбегінің толық ашықтығын қамтамасыз етіп қана қоймай, логистикалық операцияларды автоматтандыруға, қағазбастылықты азайтуға және алаяқтық пен контрафактілік өнімдердің таралу тәуекелдерін едәуір төмендетуге ықпал ететінін дәлелдейді. Бұл өз кезегінде, бизнес-процестердің тиімділігін арттырып, түпкілікті тұтынушының сенімін нығайтуға мүмкіндік береді.

ЖИЕНБАЕВ Н.С.

Магистрант, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: goodluckertrade@gmail.com, https://orcid.org/0009-0000-5401-5740

КЕРЕЕВ А.К.

PhD, информатика және ақпараттық технологиялар кафедрасының доценті, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: akereyev@zhubanov.edu.kz, https://orcid.org/0000-0002-8283-5807

1. Nakamoto S. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System [Electronic resource]. – Access mode: https://bitcoin.org/bitcoin.pdf, free. – Access date: 19.06.2025.
2. Kshetri N. Blockchain’s roles in meeting key supply chain management objectives // International Journal of Information Management. – 2018. – Vol. 39. – P. 80–89. DOI: 10.1016/j.ijinfomgt.2017.12.005.
3. Casino F., Dasaklis T.K., Patsakis C. A systematic literature review of blockchain-based applications: Current status, classification and open issues // Telematics and Informatics. – 2019. – Vol. 36. – P. 55–81. DOI: 10.1016/j.tele.2018.11.006.
4. Saberi S., Kouhizadeh M., Sarkis J., Shen L. Blockchain technology and its relationships to sustainable supply chain management // International Journal of Production Research. – 2019. – Vol. 57, №7. – P. 2117–2135. DOI: 10.1080/00207543.2018.1533261.
5. Tian F. An agri-food supply chain traceability system for China based on RFID & blockchain technology // 2016 13th International Conference on Service Systems and Service Management (ICSSSM). – 2016. – P. 1–6. DOI: 10.1109/ICSSSM.2016.7538424.
6. IBM and Maersk. TradeLens blockchain-enabled digital shipping platform [Electronic resource]. – Access mode: https://www.ibm.com/blockchain/solutions/tradelens, free. – Access date: 19.06.2025.
7. Christidis K., Devetsikiotis M. Blockchains and Smart Contracts for the Internet of Things // IEEE Access. – 2016. – Vol. 4. – P. 2292–2303. DOI: 10.1109/ACCESS.2016.2566339.
8. Hughes L., Dwivedi Y.K., Misra S.K., Rana N.P., Raghavan V., Akella V. Blockchain research, practice and policy: Applications, benefits, limitations, emerging research themes and research agenda // International Journal of Information Management. – 2019. – Vol. 49. – P. 114–129. DOI: 10.1016/j.ijinfomgt.2019.02.005.
9. Chang S.E., Chen Y.C., Lu M.F. Supply chain re-engineering using blockchain technology: A case of smart contract based tracking process // Technological Forecasting and Social Change. – 2019. – Vol. 144. – P. 1–11. DOI: 10.1016/j.techfore.2019.03.015.
10. Kamilaris A., Fonts A., Prenafeta-Boldύ F.X. The rise of blockchain technology in agriculture and food supply chains // Trends in Food Science & Technology. – 2019. – Vol. 91. – P. 640–652. DOI: 10.1016/j.tifs.2019.07.034.