Мақала антикалық тіл философиясындағы лингвистикалық құбылыс ретінде дыбыстық символизмнің қалыптасуына арналған. Демокриттің еңбектеріне, Платонның «Кратил» диалогына, Аристотельдің «Риторика» және «Поэтика» шығармаларына, Теофраст пен Цицеронның зерттеулеріне сүйене отырып, дыбыс пен мағына арасындағы байланыс туралы түсініктердің Сократқа дейінгі кезеңнен римдік риторикалық дәстүрге дейінгі эволюциясы қарастырылады. Демокриттің «Үйлесімді және үйлесімсіз әріптер туралы», «Ырғақтар мен үндестік туралы» трактаттарында дыбыс тек физикалық құбылыс ретінде ғана емес, эстетикалық және семантикалық әсер жасау құралы ретінде де қарастырылғаны, осылайша фоносемантикалық көзқарастың негізін қалағаны анықталды. Платонның «Кратил» диалогында сөздің дыбысталуы мен оның мәні арасындағы табиғи байланыс идеясы жүйелі түрде негізделгені, ал Аристотельдің эвфония мен сөйлеу ырғағын ұйымдастыру ілімін дамыта отырып, сөздің дыбыстық формасын тыңдаушыға эмоционалды және сендіру әсерімен байланыстырғаны көрсетілді. Теофраст пен Цицерон дыбыстардың артикуляциясының физиологиялық механизмдерін және шешендік өнердегі үндестіктің рөлін зерттей отырып, осы бағытты жалғастырғаны анықталды. Зерттеудің теориялық маңызы дыбыстық символизм ұғымының тегін нақтылап, оның антикалық риторикамен, тіл философиясымен және поэтикамен байланысын көрсетуінде. Практикалық маңызы алынған қорытындыларды тіл білімі тарихы, риторика және стилистика бойынша оқу курстарын әзірлеуде пайдалануға мүмкіндік береді.

АЛЫМБАЕВА З.А.

Филология ғылымдарының кандидаты, доцент, Әлеуметтік лингвистика бөлімінің меңгерушісі, Б. Юнусалиев атындағы Тіл білімі институты ҚР ҰҒА, Бішкек қ., Қырғызстан

E-mail: zarul1982@mail.ru, https://orcid.org/0000-0002-6380-6496

БАЙТАКОВА Д.Т.

Ғылыми қызметкер, Б. Юнусалиев атындағы Тіл білімі институты ҚР ҰҒА, Бішкек қ., Қырғызстан

E-mail: dilyabaitakova@gmail.com, https://orcid.org/0009-0002-2825-1429

1. Античные теории языка и стиля / под общ. ред. О. М. Фрейденберг. — Ленинград : Соцэкгиз, 1936. — С. 180.
2. Аристотель. О возникновении звука и природе голоса. // Метафизика. О душе. О возникновении и уничтожении. — Москва : Наука, 1995.
3. Аристотель. О душе (De Anima). Пер. с древнегреческого В. Ф. Асмуса. - М.: Мысль, 1976. – С. 416.
4. Диоген Лаэртский. О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. – 2-е изд., испр. – М.: Мысль, 1986. – С. 571.
5. Николина, Н. А. Фоностилистика современного русского языка: учебное пособие. – М.: Флинта, Наука, 2008.
6. Погодин Л. Л. Язык как творчество // Вопросы теории и психологии творчества. Харьков, 1913. Т. 4. – С.368.
7. Платон. Сочинения: в 3 т. Т. 1 / под общ. ред. А. Ф. Лосева и В. Ф. Асмуса. — Москва: Мысль, 1968. — С. 623.
8. Тройский И.М. Из истории античного языкознания // Советское языкознание. - 1936. Т. 2, - С. 24.
9. Цицерон. Об ораторе. Петровского. — Москва : Наука, 1972.
10. Вольф М. Н. Софистика. Горгий Леонтийский [Электронный ресурс] // Koob.ru : электронная библиотека. — URL: https://www.koob.ru/volf_m_n/sophistry_george_leontiysky
11. Burton G. O. Gorgianic Figures [Electronic resource] // Silva Rhetoricae: The Forest of Rhetoric. — Brigham Young University. — URL: https://rhetoric.byu.edu/Figures/Groupings/Gorgianic%20Figures.htm?utm_source=chatgpt.com
12. Материал научной электронной библиотеки NB Publish [Электронный ресурс] // NB Publish. — URL: https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=39877

дыбыстық символизм, фоностилистика, антика лингвистикасы, риторика, эвфония (үндестік), дыбыс пен мағына, тілдік белгі, антика тіл философиясы