Мақала Қазақстан Республикасындағы экологиялық қолайсыз аумақтар институтының Конституциялық-құқықтық шарттылығына арналған. Орталық тезис баяндалған институттың жинақталған проблемаларын шешу салалық нормаларды одан әрі ұлғайту арқылы емес, Қазақстан Республикасы Конституциясының 37 - бабы 2-тармағын тікелей іске асыру арқылы-декларативтік мақсат ретінде емес, мемлекеттің заңды байланыстыратын міндетін туғызатын негізгі заңның императивті нормасы ретінде мүмкін болатындығында. Қазақстан Республикасындағы экологиялық қолайсыз аумақтарды құқықтық реттеу проблемаларын шешу жолдары қоршаған ортаны қорғау проблемаларын реттейтін заңдар мен кодекстер базасында қаралады. Мақалада экологиялық құқық және табиғи ресурстарды қорғау саласындағы ұқсас мәселелерді шешудегі шетелдік тәжірибенің мысалдары келтірілген. Салыстырмалы-құқықтық әдіс негізінде және зерттеу базасына сәйкес Еуропалық Одақтың, АҚШ-тың, Норвегияның және Жапонияның ұқсас конституциялық және жарғылық қағидаларды іс жүзінде іске асыру жөніндегі тәжірибесі талданды, сондай-ақ Қазақстандағы конституциялық мақсат қою мен салалық реттеу арасындағы алшақтықты еңсеру жолдары ұсынылды. Ел аумағының экологиялық ластануының алдын алу үшін тиімді құқықтық басқаруды одан әрі дамыту және қоршаған ортаны қорғау мақсатында әсер ету қажеттілігі туралы қорытынды жасалды.

УРБИСИНОВА Н.Е.

Докторант, «Тұран» университеті, Алматы қ., Қазақстан

E-mail: nukon_81@mail.ru, https://orcid.org/0009-0002-4380-2292

АКИМЖАНОВ Т.К.

Заң ғылымдарының докторы, профессор, «Тұран» университеті, Алматы қ., Қазақстан

E-mail: akimzhanovtk@mail.ru, https://orcid.org/0009-0001-0402-7441

1. Республика Казахстан. Экологический кодекс: утв. 2 января 2021 года, № 400-VI // ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz.
2. Конституция Республики Казахстан принятая на республиканском референдуме 15 марта 2026 года (дата обращения: 01.08.2026) // https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000
3. Абдукаримова Ж.С. Проблемы правового регулирования режима неблагополучных экологических зон: дисс. … канд. юрид. наук. – Алматы, 2003. – 146 с.
4. Исаева Ж.А. Проблемы правового регулирования экологического оздоровления Приаралья: дисс. … канд. юрид. наук. – Алматы, 1999. – 143 с
5. Транин А.А. Особенности правового режима экологически неблагополучных территорий // Государство и право. – 2013. – № 2. – С. 44–52.
6. Анисимов А.П., Рыженков А.Я. Новая концепция экологически неблагополучных территорий в праве России и на постсоветском пространстве: дискуссионные вопросы // Вестник Томского государственного университета. Право. – 2018. – № 27. – С. 109–120.
7. Jantassova A., Nurutdinova A., Boranbayeva A., Nurlin A., Bekisheva S. Problems of legal regulation of natural and natural-anthropogenic complexes with special status // Environmental Development. – 2023. – Vol. 46. – Art. 100848. DOI: 10.1016/j.envdev.2023.100848.
8. Модельный закон о зонах экологического бедствия (о статусе зон экологического бедствия и регулировании хозяйственной и иной деятельности на их территории): принят в г. Санкт-Петербурге 03.12.2009 г. Постановлением 33-9 Межпарламентской Ассамблеи государств – участников СНГ. URL: http://www.conventions.ru/view_base.php?id=1346.
9. Council Directive 96/62/EC of 27 September 1996 on ambient air quality assessment and management // Official Journal of the European Communities. – 1996. – L 296. – P. 55.
10. Никифоров А.А. Организационные основы природоохранной деятельности в Королевстве Норвегия // Экологическое право. – 2015. – № 1. – С. 22.
11. Nurutdinova A., Bekisheva C. Legal problems of the formation and development of the institute of environmentally unfavourable territories // Journal of Environmental Management and Tourism. – 2020. – Vol. 11, Issue 5(45). – P. 1215–1221. DOI: 10.14505/jemt.11.5(45).18.
12. Holzman D. Accounting for Nature's Benefits: The Dollar Value of Ecosystem Services // Environmental Health Perspectives. – 2012. – Vol. 120, № 4. – P. 152–157.
13. Указ Президента Казахской Советской Социалистической Республики «О закрытии Семипалатинского испытательного ядерного полигона» от 29 августа 1991 года, № 409 // ИПС «Әділет» (утратил силу).
14. О ратификации Соглашения между Республикой Казахстан и Российской Федерацией об основных принципах и условиях использования космодрома «Байконур» Постановление Веpховного Совета Республики Казахстан от 14 июля 1994 года // https://adilet.zan.kz/rus/docs/B940008000_/links
15. Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 2017 жылғы 7 тамыздағы № 423 бұйрығы // https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015636

экологиялық қолайсыз аумақтар, конституциялық-құқықтық қорғау, азаматтардың экологиялық құқықтары, қоршаған ортаны қорғау, экологиялық апат аймағы, төтенше экологиялық жағдай аймағы, экологиялық апаттар