Аңдатпа. Мақала цифрлық криминологияның феноменін зерттеуге арналған - бұл құқық бұзушылардың жасанды интеллектті (ЖИ) пайдалану әлеуетін зерттейтін, соның ішінде шартты түрде ЖИ-қылмыстылық деп аталатын қылмыстылықты қамтитын қалыптасып келе жатқан ғылыми бағыт. Зерттеу объектісі ретінде онлайн- және офлайн-шындық арасындағы шекараларды жоятын цифрлық қоғам жағдайындағы қылмыстылық, виктимизация және әділ сот алынады; пәні - ЖИ-ды қылмыстық мақсатта қолданудың тәуекелдері мен этикалық аспектілері болып табылады. Жұмыстың мақсаты - криминологияны, техника философиясын және киберқұқықты біріктіретін пәнаралық, техноәлеуметтік тәсіл негізінде цифрлық криминологияның шеңберін айқындау. Зерттеудің әдіснамалық негізін салыстырмалы-құқықтық, жүйелік және құрылымдық-функционалдық талдау, сондай-ақ болжамдық модельдеу элементтері құрады. Автоматтандырылған кибершабуылдар, дипфейктерді генерациялау, алгоритмдік алаяқтық және ұсыныстар жүйелері арқылы пайдаланушылардың мінез-құлқын манипуляциялау сияқты цифрлық қылмыстылықтың көріністері қарастырылады. Қалыптасып келе жатқан техноэтика девиантты онлайн мінез-құлықты бағалаудың тұрақты өлшемдерін әлі әзірлей алмағаны, ал қолданыстағы құқықтық тетіктер алгоритмдік және автономды құқыққа қайшы қызмет нысандарының ерекшелігін жеткіліксіз ескеретіні көрсетілген, оның ішінде автономды жүйелердің қатысуымен жауапкершілікті атрибуциялау мәселесі де қамтылған. Генеративті модельдерді пайдалана отырып жасалған әрекеттерді саралау мәселелеріне және цифрлық қылмыстардың дәлелдеу базасындағы олқылықтарға ерекше назар аударылған. Қылмыстық заңнаманы жетілдіру, мамандандырылған білім беру бағдарламаларын әзірлеу және адам мен машина агенттілігі арасындағы шекара барған сайын бұлыңғырланып бара жатқан «гибридті» әлем жағдайында киберқылмыспен күресу үшін кадрлар даярлау қажеттігі негізделген, сонымен қатар кінә мен қасақаналықтың дәстүрлі модельдерін қайта пайымдау қажет екені атап өтілген.

ХАСАНОВА В.В.

Полиция подполковнигі, ІІО әкімшілік құқық және әкімшілік жауапкершілік кафедрасы бастығының орынбасары, Қазақстан Республикасы ІІМ Малкеджар Бөкенбаев атындағы Ақтөбе заң институты, Ақтөбе қ., Қазақстан.

E-mail: vikakiper85@bk.ru, https://orcid.org/0000-0001-5579-1565

1. Schneier B. Inside the twisted mind of the security professional. // Wired. — 2008. — 20 march. — URL: https://www.wired.com/2008/03/securitymatters-0320/
2. Mayer D. Why Google was smart to drop its «Don’t Be Evil» motto // Fast Company. — 2016. — 9 february. — URL: https://www.fastcompany.com/3056389/why-google-was-smart-to-drop-its-dont-be-evil-motto
3. Ife C. C., Davies T., Murdoch S. J., Stringhini, G.. Bridging information security and environmental criminology research to better mitigate cybercrime. — 2019. — 35 p. — arXiv:1910.06380. — DOI: 10.48550/arXiv.1910.06380.
4. Interpol and UNICRI. Artificial intelligence and robotics for law enforcement. INTERPOL, United Nations Interregional Crime and Justice Research Institute. — Lyon: INTERPOL; Turin: UNICRI, 2019. — 44 p. — URL: https://www.interpol.int/content/download/13060/file/INTERPOL-UNICRI%201st%20AI%20and%20Robotics%20Report.pdf
5. Piper K. The case for taking AI seriously as a threat to humanity. // Vox. — 2018. — 21 december. — URL: https://www.vox.com/future-perfect/2018/12/21/18126576/ai-artificial-intelligence-machine-learning-safety-alignment
6. Kasperkevic J. Swiss police release robot that bought ecstasy online. // The Guardian. — 2015. — 21 april. — URL: https://www.theguardian.com/technology/2015/apr/21/swiss-police-release-robot-random-darknet-shopper-ecstasy.
7. Huang S., Papernot N., Goodfellow I., Duan Y., Abbeel, P. Adversarial attacks on neural network policies. // — 2017. — arXiv:1702.02284. — DOI: 10.48550/arXiv.1702.02284.
8. Goodfellow I. J., Shlens J., Szegedy C. Explaining and harnessing adversarial examples. // — 2015. — arXiv:1412.6572. — DOI: 10.48550/arXiv.1412.6572.
9. Yampolskiy R. V. Taxonomy of pathways to dangerous AI. — 2015. — arXiv:1511.03246. — DOI: 10.48550/arXiv.1511.03246.
10. Ciancaglini V. et.al. Malicious uses and abuses of artificial intelligence. Trend Micro Research, United Nations Interregional Crime and Justice Research Institute, Europol’s European Cybercrime Centre. — 2020. — URL: https://www.europol.europa.eu/cms/sites/default/files/documents/malicious_uses_and_abuses_of_artificial_intelligence_europol.pdf
11. Brundage M., Avin S., Clark J. et al. The malicious use of artificial intelligence: forecasting, prevention, and mitigation. // — 2018. — 101 p. — URL: https://www.eff.org/files/2018/02/20/malicious_ai_report_final.pdf

жасанды интеллект, киберқылмыс, құқық, қылмыстылық, техноэтика, цифрлық криминология, цифрлық технологиялар